Του Μιχάλη Δρίτσα* Ο πρωτογενής τομέας βρίσκεται ήδη στο κατώφλι ενός διαφορετικού παραγωγικού μοντέλου. Τα δεδομένα, οι αισθητήρες, η ορθολογική άρδευση, η συμβολαιακή γεωργία και η ενέργεια μπορούν να μετατρέψουν την αγροτική εργασία σε στοχευμένη επιχειρηματική δραστηριότητα. Ο εκσυγχρονισμός, όμως, δεν είναι υπόθεση μεμονωμένου παραγωγού αλλά κουλτούρας συνεργασίας και συλλογικής οργάνωσης. Πρακτικά, οι αγρότες έχουν πλέον στη διάθεσή τους χρηματοδοτικά εργαλεία, τεχνολογικές λύσεις και διεθνή παραδείγματα που αποδεικνύουν ότι η απόδοση ανά στρέμμα μπορεί να διπλασιαστεί ή και να πολλαπλασιαστεί σε συγκεκριμένες καλλιέργειες. Γι’ αυτό παρουσιάζεται ένας συγκεκριμένος και εφαρμόσιμος «Δεκάλογος» για το πώς ο Έλληνας αγρότης μπορεί άμεσα να αυξήσει την παραγωγικότητα, να μειώσει κόστος και να ενισχύσει την εξωστρέφεια. Οργανωμένες Ομάδες Παραγωγών & Αγροτικά Clusters Τι κερδίζει ο αγρότης: Κοινές προμήθειες → χαμηλότερο κόστος Πρόσβαση σε τεχνολογίες που μόνος του δεν θα αποκτούσε Καλύτερες τιμές λόγω συγκέντρωσης παραγωγής Επενδυτικές ενισχύσεις μέσω Αναπτυξιακού και ΠΑΑ Συμβολαιακή γεωργία με εξαγωγικό προσανατολισμό Τι κερδίζει: Εγγυημένη αγορά και προκαθορισμένη τιμή Μείωση ρίσκου και ασφαλέστερο επενδυτικό περιβάλλον Ευκολότερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση Ακριβής άρδευση (στάγδην + αισθητήρες) Τι κερδίζει: 30% λιγότερο νερό, 20% λιγότερο λίπασμα Βελτίωση ποιότητας Γρήγορη απόσβεση επένδυσης Κλειστά συστήματα νερού & λίπανσης (circular agriculture) Τι κερδίζει: Μηδενικές απώλειες θρεπτικών Απόδοση ακόμη και σε περίοδο λειψυδρίας Βιωσιμότητα & εξοικονόμηση Drones & γεωργία δεδομένων (precision agriculture) Τι κερδίζει: Έγκαιρη διάγνωση Λιγότεροι ψεκασμοί – στόχευση λίπανσης 20–30% αύξηση αποδόσεων Ανθεκτικές ποικιλίες – Breeding & Genomics Τι κερδίζει: Αντοχή σε κλίμα & ασθένειες Λιγότερα φυτοφάρμακα Premium τιμές στις εξαγωγές Agrivoltaics (η συνύπαρξη γεωργίας και ενέργειας) Τι κερδίζει: Συμπληρωματικό εισόδημα Προστασία φυτών από θερμό στρες Ανταγωνιστικό πλεονέκτημα χάρη σε ελληνική τεχνολογική πρωτοπορία On-the-go σάρωση & μεταβλητή εφαρμογή εισροών Τι κερδίζει: Λίπασμα μόνο όπου χρειάζεται → 15–30% εξοικονόμηση Μικρότερη νιτρορύπανση Απόσβεση σε 1–2 χρόνια Υδροπονία & αεροπονία Τι κερδίζει: 5–10 φορές μεγαλύτερη παραγωγή Πλήρης έλεγχος → σταθερή ποιότητα Μηδενισμός ασθενειών από το έδαφος Υψηλής τεχνολογίας θερμοκήπια νέας γενιάς Τι κερδίζει: Παραγωγή 12 μήνες/χρόνο Αυτοματισμοί & μείωση κόστους Το «μοντέλο Ολλανδίας» για προϊόντα υψηλής αξίας Το κοινό στοιχείο: Όλα αυτά χρηματοδοτούνται Όλες αυτές οι επενδύσεις μπορούν να χρηματοδοτηθούν σε μεγάλο ποσοστό είτε από τον Αναπτυξιακό Νόμο (επενδυτικές ενισχύσεις, επιχορηγήσεις, φοροαπαλλαγές), είτε από το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης (ΠΑΑ) – Σχέδια Βελτίωσης Ειδικά καθεστώτα για θερμοκήπια, άρδευση, αγροτική ψηφιοποίηση, ενεργειακό μετασχηματισμό που καλύπτουν μεγάλο μέρος του κόστους επένδυσης, κάνοντας τον εκσυγχρονισμό ρεαλιστικό ακόμη και για μικρομεσαίους παραγωγούς. Όλα αυτά προϋποθέτουν: 1) Καλύτερη εκπαίδευση και ενημέρωση των αγροτών Το συγχρηματοδοτούμενο Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης προβλέπει: Μέτρο 1 – «Μεταφορά γνώσεων και ενημέρωσης» και ειδικότερα: Υπομέτρο 1.1 – Δράσεις κατάρτισης (Training) Αφορά οργανωμένα προγράμματα εκπαίδευσης για: – νέους αγρότες – κατ’ επάγγελμα αγρότες – κτηνοτρόφους – στελέχη Ομάδων Παραγωγών Υπομέτρο 1.2 – Δράσεις επίδειξης (Demonstration activities): Πρακτικές επιδείξεις στον αγρό ή σε μονάδες (ημερίδες, demonstrators). Υπομέτρο 1.3 – Δράσεις πληροφόρησης (Information actions): Ενημερωτικές εκδηλώσεις, εργαστήρια, θεματικά σεμινάρια 2) Κουλτούρα συνεργασίας και όχι ο καθένας από ένα τρακτέρ για να κάνει φιγούρα στο χωριό διαθέτοντας ένα κλήρο μερικών στρεμμάτων που δεν δικαιολογεί τέτοια μεγάλη επένδυση. 3) Πιστοποίηση και Marketing αγροτικών προϊόντων. Το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης στηρίζει αυτή την κατεύθυνση με το Μέτρο 3 – «Συστήματα Ποιότητας Γεωργικών Προϊόντων και Τροφίμων» Καλύπτει: Υπομέτρο 3.1 – Στήριξη για ένταξη σε συστήματα ποιότητας -Βιολογική γεωργία -ΠΟΠ / ΠΓΕ -AGRO standards -GlobalG.A.P. -Animal Welfare schemes -ISO, -HACCP, κ.ά. 3.2 – Στήριξη για ενημέρωση & προώθηση προϊόντων στο εσωτερικό της ΕΕ Αφορά Ομάδες Παραγωγών, Συνεταιρισμούς, Διεπαγγελματικές Ενώσεις. Τι χρηματοδοτεί: – Εκστρατείες προβολής εντός ΕΕ – Προωθητικές ενέργειες για ΠΟΠ, ΠΓΕ, βιολογικά κ.λπ. – Συμμετοχή σε εκθέσεις, εμπορικές αποστολές – Παραγωγή ενημερωτικού/προωθητικού υλικού ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Ο αγρότης που συνεργάζεται, εκπαιδεύεται, πιστοποιεί και επενδύει, μετατρέπεται σε ισχυρό κρίκο της αλυσίδας αξίας. Με όγκο παραγωγής, σταθερή ποιότητα και ταυτότητα προϊόντος. Με άλλα λόγια: από παθητικός πωλητής χύμα προϊόντος → σε παραγωγό με brand name και διαπραγματευτική δύναμη. * Ο Μιχάλης Δρίτσας, στέλεχος του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών / ΕΥΣΣΑΕ, Μονάδα Στρατηγικής και Παρακολούθησης Πολιτικών, πρώην Διευθύνων Σύμβουλος Elevate Greece SA, δραστηριοποιείται από το 2010 στον σχεδιασμό, αξιολόγηση και υλοποίηση δράσεων Έρευνας και Καινοτομίας. Έχει συμμετάσχει στην αξιολόγηση πολυάριθμων επενδυτικών σχεδίων του πρωτογενούς τομέα μέσω του Αναπτυξιακού Νόμου, ενώ έχει εργαστεί σε δράσεις χρηματοδότησης συνεργατικών σχηματισμών, ερευνητικών έργων, ψηφιακής και αγροδιατροφικής καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένων έργων του «Ερευνώ – Καινοτομώ», των Κέντρων Ικανοτήτων και των πρωτοβουλιών Εθνικών και Ευρωπαϊκών Clusters.
