Στον απόηχο των σφοδρών αντιδράσεων από τοπικές κοινωνίες, την αντιπολίτευση αλλά και βουλευτές της συμπολίτευσης, τα ΕΛΤΑ ανέκρουσαν πρύμναν στο αρχικό σχέδιο για το κλείσιμο 204 υποκαταστημάτων ανά την Ελλάδα. Η διοίκηση του οργανισμού, έπειτα από τις πιέσεις, ανακοίνωσε ότι σε πρώτη φάση θα ανασταλεί η λειτουργία μόνο ορισμένων καταστημάτων σε μεγάλα αστικά κέντρα, αφήνοντας την τύχη των υπολοίπων για επανεξέταση μέσα στο επόμενο τρίμηνο και αφού προηγηθεί διάλογος με τις τοπικές κοινωνίες. Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι, παρά την αναγκαία εξυγίανση των ΕΛΤΑ, το ζήτημα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως λογιστικό πρόβλημα, αλλά ως ευρύτερο ζήτημα δημόσιας παρουσίας και κοινωνικής συνοχής στην ελληνική περιφέρεια. Και ακριβώς σε αυτή τη συγκυρία, ο «Σύμβουλος Επιχειρήσεων» καταθέτει μια συγκροτημένη, ρεαλιστική πρόταση: την ίδρυση Περιφερειακών Πολυκέντρων Δημόσιας Εξυπηρέτησης (ΠΠΔΕ) — μιας νέας μορφής δημόσιων κόμβων που μπορούν να συνδυάσουν οικονομία κλίμακας με κοινωνική αποτελεσματικότητα. Από τα λουκέτα στην αναζήτηση βιώσιμης λύσης Όπως επισημαίνει η διοίκηση των ΕΛΤΑ, ο οργανισμός βρίσκεται αντιμέτωπος με τη μεγαλύτερη κρίση της ιστορίας του. Για περισσότερες από τρεις δεκαετίες λειτουργεί με ζημιές, ενώ οι κανόνες της Ε.Ε. δεν επιτρέπουν πλέον απευθείας κρατικές ενισχύσεις. Ο μετασχηματισμός, λέει, δεν στοχεύει στη συρρίκνωση, αλλά στη «διάσωση και αναγέννηση» του οργανισμού μέσα από νέες μορφές λειτουργίας και ψηφιακές υπηρεσίες, όπως το πρόγραμμα «ΕΛΤΑ κατ’ οίκον» και ο «ψηφιακός ταχυδρόμος». Ωστόσο, ακόμη κι αν οι νέες τεχνολογίες δώσουν λύσεις, δεν μπορούν να υποκαταστήσουν πλήρως την ανάγκη φυσικής παρουσίας του κράτους και των υπηρεσιών του, ειδικά στην ορεινή, αγροτική και νησιωτική Ελλάδα. Η ψηφιακή εξυπηρέτηση είναι ευκαιρία, αλλά όχι πανάκεια — ιδιαίτερα όταν σχεδόν οι μισοί κάτοικοι άνω των 65 ετών δεν διαθέτουν βασικές ψηφιακές δεξιότητες και σε πολλές περιοχές η σύνδεση στο διαδίκτυο παραμένει προβληματική. Η πρόταση του «Σ.Ε.»: Δημόσια Πολυκέντρα Αντί για Κλεισίματα Ο «Σύμβουλος Επιχειρήσεων» προτείνει τη δημιουργία Περιφερειακών Πολυκέντρων Δημόσιας Εξυπηρέτησης, ως ρεαλιστική απάντηση στη διαρκή αποψίλωση των δημόσιων υποδομών. Τα Πολυκέντρα θα λειτουργούν ως τοπικοί κόμβοι που θα στεγάζουν και θα συντονίζουν σε έναν χώρο διαφορετικές υπηρεσίες: ταχυδρομείο (ΕΛΤΑ), ΚΕΠ, δημοτικές και περιφερειακές υπηρεσίες, κοινωνική πρόνοια, ακόμη και τραπεζική υποστήριξη μέσω ΑΤΜ ή συνεργασιών. Η λειτουργία τους θα βασίζεται σε τρεις αρχές: Οικονομία κλίμακας και εξορθολογισμός Ένα κοινό κτίριο, ένα δίκτυο, ένα λειτουργικό προσωπικό, μειώνουν τα κόστη ενοικίων, ενέργειας, φύλαξης και συντήρησης. Αντί να συντηρούνται πέντε υποκαταστήματα με χαμηλή κίνηση, λειτουργεί ένα πλήρως εξοπλισμένο κέντρο που εξυπηρετεί ολόκληρη τη μικροπεριφέρεια. Πολυλειτουργικοί υπάλληλοι – νέα κουλτούρα εξυπηρέτησης Οι υπάλληλοι εκπαιδεύονται ώστε να εξυπηρετούν πολίτες σε ποικιλία θεμάτων – από αιτήσεις κοινωνικών επιδομάτων έως πληρωμές λογαριασμών – και να λειτουργούν ως “ψηφιακοί διαμεσολαβητές” για όσους δυσκολεύονται με τις ηλεκτρονικές πλατφόρμες. Δίκτυο φυσικής και κινητής παρουσίας Για τις πιο απομονωμένες περιοχές, προβλέπεται η λειτουργία κινητών μονάδων εξυπηρέτησης, που αναχωρούν από το πολυκέντρο και καλύπτουν συγκεκριμένες διαδρομές, π.χ. μία φορά την εβδομάδα. Έτσι η φυσική παρουσία του κράτους διατηρείται παντού, χωρίς αλόγιστο κόστος. Πώς θα μπορούσε να εφαρμοστεί Η πρόταση του Σ.Ε. δεν προϋποθέτει νέους οργανισμούς ούτε επιπλέον γραφειοκρατία. Μπορεί να εφαρμοστεί μέσα από θεσμική συνεργασία των υπαρχόντων δομών: ΕΛΤΑ και ΚΕΠ σε συνεργασία με τους Δήμους και τις Περιφέρειες, συμμετοχή του Υπουργείου Εσωτερικών και του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης για το θεσμικό πλαίσιο, ένταξη σε χρηματοδοτικά εργαλεία (ΕΣΠΑ, Ταμείο Ανάκαμψης, LEADER κ.ά.) για τον εξοπλισμό και την κατάρτιση προσωπικού. Στην ουσία, πρόκειται για ανασχεδιασμό, όχι για δαπάνη: αντί τα κονδύλια να κατευθύνονται σε ενοίκια εγκαταλελειμμένων κτιρίων και λειτουργικά έξοδα υπηρεσιών με ελάχιστο αντικείμενο, επενδύονται σε κέντρα που δίνουν πραγματική προστιθέμενη αξία. Η κοινωνική διάσταση Οι δημόσιες υπηρεσίες δεν είναι μόνο τόποι συναλλαγής. Είναι σημεία κοινωνικής αναφοράς — εκεί που ο πολίτης νιώθει ότι το κράτος τον βλέπει, τον ακούει, τον σέβεται. Η παρουσία ενός ΕΛΤΑ ή ενός ΚΕΠ σε ένα χωριό δεν είναι απλώς ζήτημα εξυπηρέτησης· είναι μήνυμα ισότητας: ότι η ζωή στην περιφέρεια μετρά το ίδιο με τη ζωή στο κέντρο. Κάθε φορά που μια τέτοια υπηρεσία κλείνει, η κοινότητα χάνει κάτι από την αυτοτέλειά της, από την αίσθηση ότι «ανήκει» στη χώρα. Η δημιουργία πολυκέντρων αντιστρέφει αυτή την πορεία, μετατρέποντας την ανάγκη εξορθολογισμού σε ευκαιρία ανασύνταξης του κράτους με όρους κοινωνικής δικαιοσύνης. Το διακύβευμα Η υπόθεση των ΕΛΤΑ ανέδειξε ξανά το μεγάλο ζητούμενο της ελληνικής δημόσιας διοίκησης: πώς εξασφαλίζεις βιωσιμότητα και αποδοτικότητα χωρίς να διαρρηγνύεις την κοινωνική συνοχή. Η απάντηση δεν βρίσκεται στο «όλα κλείνουν» ούτε στο «όλα μένουν όπως είναι». Βρίσκεται στη σύνθεση: στη δημιουργία έξυπνων, ευέλικτων, συνεργατικών δομών που αξιοποιούν την τεχνολογία, τον άνθρωπο και την τοπική γνώση. Σε αυτό το πλαίσιο, η πρόταση του Συμβούλου Επιχειρήσεων για Πολυκέντρα Δημόσιας Εξυπηρέτησης μπορεί να αποτελέσει οδικό χάρτη όχι μόνο για τα ΕΛΤΑ, αλλά συνολικά για την παρουσία του κράτους στην ελληνική περιφέρεια.
