Στην Ερυμάνθεια, ένα χωριό που κουβαλά ακόμη στη συλλογική του μνήμη τις πληγές της Κατοχής, η φλόγα που θα ανάψει το βράδυ της Τετάρτης 24 Ιουνίου 2026 δεν θα είναι μια απλή τελετουργική φλόγα. Θα είναι το φως της μνήμης. Το φως για εκείνους που αγωνίστηκαν, για εκείνους που έχασαν τα σπίτια και τις περιουσίες τους και για μια ολόκληρη κοινότητα η οποία, στις 29 Ιουλίου 1943, βρέθηκε αντιμέτωπη με τη ναζιστική πολιτική των αντιποίνων. Με τον συμβολικό τίτλο «Στης μνήμης το φως», η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας και ο Δήμος Ερυμάνθου, σε συνεργασία με τον Πολιτιστικό Σύλλογο Ερυμάνθειας, διοργανώνουν μια μεγάλη εκδήλωση ιστορικής μνήμης, η οποία περιλαμβάνει «Πορεία Μνήμης – Λαμπαδηδρομία», κατάθεση στεφάνων και συναυλία στην κεντρική πλατεία του χωριού. Η εκδήλωση είναι αφιερωμένη στους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης, στους πεσόντες και σε όλους τους κατοίκους που δοκιμάστηκαν στα χρόνια της γερμανικής και ιταλικής Κατοχής. Το χωριό πίσω από τη σημερινή ήρεμη εικόνα Όποιος επισκέπτεται σήμερα την Ερυμάνθεια, από τον δρόμο που τη συνδέει με την Εθνική Οδό 111, δύσκολα μπορεί να φανταστεί όσα συνέβησαν στην περιοχή το καλοκαίρι του 1943. Το λιτό μνημείο των πεσόντων της περιόδου 1940–1949 αναγράφει μόλις δύο ονόματα. Αυτό, όμως, δεν αποτυπώνει το μέγεθος της συμφοράς που έπληξε το χωριό. Όπως επισημαίνει ο δημοσιογράφος Νάσος Μπράτσος στο ιστορικό του αφιέρωμα για την ΕΡΤ, η Ερυμάνθεια καταστράφηκε σχεδόν ολοκληρωτικά από τις δυνάμεις Κατοχής. Οι κάτοικοί της είχαν κατορθώσει να εγκαταλείψουν εγκαίρως τα σπίτια τους και να καταφύγουν στα βουνά, αποφεύγοντας τη μαζική εκτέλεση. Δεν απέφυγαν, όμως, την καταστροφή του τόπου και των περιουσιών τους. Η ιστορία της πυρπόλησης είχε αρχίσει λίγες ημέρες νωρίτερα. Η αιχμαλωσία της ιταλικής φρουράς Κατά την περίοδο της Κατοχής, στην Ερυμάνθεια στάθμευε ιταλική δύναμη περίπου 30 στρατιωτών, με αποστολή τον έλεγχο της ευρύτερης περιοχής της Τριταίας. Τη νύχτα της 27ης Ιουλίου 1943, Έλληνες αντάρτες με επικεφαλής τον καπετάν Ωρίωνα και με τη συνεργασία κατοίκων της Ερυμάνθειας περικύκλωσαν το σχολείο, στο οποίο είχε εγκατασταθεί η ιταλική φρουρά. Έπειτα από σύντομη ανταλλαγή πυρών, οι Ιταλοί παραδόθηκαν. Οι αντάρτες πήραν τον οπλισμό τους και την επόμενη ημέρα αναχώρησαν προς τα βουνά μαζί με τους αιχμαλώτους. Η διακοπή της επικοινωνίας με τη φρουρά κινητοποίησε την ιταλική διοίκηση στην Πάτρα, η οποία απέστειλε ισχυρή δύναμη προς την Ερυμάνθεια για να εξακριβώσει τι είχε συμβεί. Στο χωριό είχαν παραμείνει ο καπετάν Ωρίων και μόλις επτά αντάρτες. Σύμφωνα με την ιστορική καταγραφή που παραθέτουν τόσο ο Νάσος Μπράτσος όσο και το Δημοτικό Μουσείο Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος, ένα οκτάχρονο παιδί αντιλήφθηκε από μακριά τη σκόνη που σήκωναν τα ιταλικά στρατιωτικά οχήματα και ειδοποίησε τους αντάρτες. Ακολούθησε σφοδρή μάχη. Παρά τη μεγάλη αριθμητική διαφορά, οι αντάρτες κινήθηκαν γρήγορα και με τέχνασμα έκαναν τους Ιταλούς να πιστέψουν ότι είχαν περικυκλωθεί από υπέρτερες δυνάμεις. Ύστερα από περίπου μία ώρα, η ιταλική δύναμη παραδόθηκε. Οι ιστορικές καταγραφές αναφέρουν 17 νεκρούς και 10 τραυματίες Ιταλούς, χωρίς απώλειες για τους αντάρτες, καθώς και την κατάσχεση σημαντικού πολεμικού υλικού. Η γερμανική επιχείρηση αντιποίνων Η απώλεια επαφής και με τη δεύτερη ιταλική δύναμη προκάλεσε την άμεση αντίδραση της κατοχικής διοίκησης. Αναγνωριστικό αεροσκάφος πέταξε πάνω από την περιοχή και εντόπισε τα ίχνη της μάχης, τα κατεστραμμένα οχήματα και τους νεκρούς Ιταλούς στρατιώτες. Την επόμενη ημέρα, στις 29 Ιουλίου 1943, ισχυρή γερμανική μηχανοκίνητη δύναμη κινήθηκε από την Πάτρα προς την Ερυμάνθεια. Σύμφωνα με τις τοπικές ιστορικές αφηγήσεις, η αποστολή της δεν περιοριζόταν στην καταστροφή του χωριού. Περιλάμβανε και την εκτέλεση των κατοίκων του ως αντίποινα για τη δράση των ανταρτών και την αιχμαλωσία των ιταλικών δυνάμεων. Οι Ερυμανθειώτες, όμως, είχαν αντιληφθεί τον κίνδυνο. Εγκατέλειψαν εγκαίρως το χωριό και κατέφυγαν στα γύρω βουνά. Όταν οι γερμανικές δυνάμεις μπήκαν στην Ερυμάνθεια, βρήκαν τα σπίτια άδεια. Η οργή των κατακτητών στράφηκε τότε εναντίον των κτισμάτων, των περιουσιών και της αγροτικής παραγωγής. Τα σπίτια κανονιοβολήθηκαν και πυρπολήθηκαν, ενώ οι στρατιωτικές δυνάμεις κατέστρεψαν αμπέλια, περιβόλια και καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Όπως γράφει χαρακτηριστικά ο Νάσος Μπράτσος στο αφιέρωμα της ΕΡΤ, οι κατακτητές «μάχονταν» εναντίον των άδειων σπιτιών της Ερυμάνθειας. Το χωριό παραδόθηκε στις φλόγες. Από την καταστροφική μανία των δυνάμεων Κατοχής διασώθηκε, σύμφωνα με τις τοπικές καταγραφές, η εκκλησία. Η Ερυμάνθεια δεν θρήνησε εκείνη την ημέρα μια μαζική εκτέλεση, επειδή οι κάτοικοι πρόλαβαν να διαφύγουν. Υπέστη, όμως, μια οργανωμένη πράξη συλλογικής τιμωρίας. Οι άνθρωποι έχασαν τις κατοικίες, τις περιουσίες, τις καλλιέργειες και τα μέσα με τα οποία εξασφάλιζαν την επιβίωσή τους. Ένα ολόκληρο χωριό τιμωρήθηκε για τη δράση της Αντίστασης και για τη βοήθεια που είχαν προσφέρει κάτοικοί του στους αντάρτες. Το τραγούδι που κράτησε ζωντανή την ιστορία Η καταστροφή της Ερυμάνθειας πέρασε και στη λαϊκή μνήμη μέσα από ένα τραγούδι αντάρτη, το οποίο παραθέτει ο Νάσος Μπράτσος στο ιστορικό του αφιέρωμα: «Το μάθατε τι έγινε, ένα γεγονός μεγάλο, άφησε ο Ωρίων τα βουνά και ροβολάει στον κάμπο. Ημέρα Τρίτη ήτανε που ήρθε στο χωριό μας και έπιασε τους Ιταλούς, τον άπιστο εχθρό μας. Και την Τετάρτη ήρθανε ένας λόχος Ιταλιάνοι· ο Ωρίων τους περίμενε και όλους μαζί τους πιάνει. Η Πέμπτη εξημέρωσε μαύρη και αραχνιασμένη και η ωραία Ερυμάνθεια εβρέθηκε καμένη. Η Ερυμάνθεια ήτανε του Δήμου το καμάρι και τώρα εσκοτείνιασε και έγινε σαν τον Άδη». Οι ημέρες που αναφέρονται στο τραγούδι —Τρίτη, Τετάρτη και Πέμπτη— αντιστοιχούν στις 27, 28 και 29 Ιουλίου 1943 και αποτυπώνουν τη δραματική ακολουθία των γεγονότων: την αιχμαλωσία της πρώτης ιταλικής φρουράς, τη δεύτερη μάχη και, τελικά, την πυρπόληση του χωριού. Η μνήμη επιστρέφει στους δρόμους της Ερυμάνθειας Ογδόντα τρία χρόνια αργότερα, η Ερυμάνθεια καλεί κατοίκους και επισκέπτες να περπατήσουν στους ίδιους δρόμους, όχι πλέον κυνηγημένοι από τον φόβο, αλλά κρατώντας το φως της μνήμης. Η «Πορεία Μνήμης – Λαμπαδηδρομία» θα ξεκινήσει στις 9 το βράδυ της Τετάρτης 24 Ιουνίου από το Κέντρο Υγείας Ερυμάνθειας και θα καταλήξει στην πλατεία του χωριού. Εκεί οι συμμετέχοντες θα ανάψουν τον βωμό της μνήμης και θα καταθέσουν στεφάνια στο Ηρώο, τιμώντας τους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης, τους πεσόντες και όλους όσοι υπέστησαν τις συνέπειες της Κατοχής. Στην πορεία θα συμμετάσχουν ο Σύλλογος Εθελοντών Αιμοδοτών του Κέντρου Υγείας Χαλανδρίτσας, ο Σύλλογος Δρομέων Υγείας Πάτρας, το Γυμναστικό Αθλητικό Σωματείο Αχαΐας «Ηράκλειος Άθλος», η Εθελοντική Ομάδα Πυρόσβεσης... Read More
