Στην πρόσφατη ομιλία του στην Ακαδημία Αθηνών με τίτλο «Προς ένα νέο ιστορικό συμβιβασμό- Ανατροπές και αδιέξοδα», ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς μίλησε για την ανάγκη ενός νέου ιστορικού συμβιβασμού. Όχι απλώς μεταξύ κρατών ή ιδεολογιών, αλλά ανάμεσα στον άνθρωπο και τον ίδιο του τον εαυτό. Ανάμεσα στην επιθυμία για «όλο και περισσότερο» και στο καθήκον να διασωθεί το κοινό μας μέλλον. Η μεγάλη του διαπίστωση ήταν πως η εποχή μας πάσχει από ύβρη -την αλαζονεία του ανθρώπου που πιστεύει ότι όλα του ανήκουν και όλα επιτρέπονται. Μόνο που αυτή η ύβρη δεν εκδηλώνεται πια μόνο με μεγάλες πράξεις εξουσίας ή πολέμου. Εκδηλώνεται και στις μικρές καθημερινές μας «εξυπνάδες» (ολόκληρη η ομιλία ΕΔΩ). Χθες, σε μια πλατεία αποκλεισμένη λόγω έργων, είδα έναν «καλό γείτονα» να μετακινεί τα απαγορευτικά για να παρκάρει το αυτοκίνητο της γνωστής του μέσα στο εργοτάξιο. Μερικές ώρες αργότερα, η πλατεία είχε μετατραπεί σε πρόχειρο πάρκινγκ. Οι μπουλντόζες περίμεναν. Κανείς δεν αναρωτήθηκε πώς, ποιος, γιατί. Όλοι σιώπησαν. Είναι η ίδια σιωπή που ακούς κάθε μέρα στα μικρά παραπτώματα που έχουμε αποδεχτεί σαν «φυσικά»: το διπλοπαρκάρισμα «για λίγο», το πέρασμα με πορτοκαλί, την παράκαμψη μιας σειράς «γιατί έχω μια δουλειά και βιάζομαι». Και πιο βαθιά, την ψυχική ικανοποίηση του «καταφερτζή» που τα κατάφερε εκεί όπου οι άλλοι περίμεναν «σαν κορόιδα». Ο καθ. Τσουκαλάς μας υπενθυμίζει ότι ο νεοφιλελεύθερος κόσμος δεν γέννησε μόνο οικονομικές ανισότητες. Δημιούργησε έναν τύπο ανθρώπου που μαθαίνει από παιδί πως το μέτρο είναι αδυναμία, πως η επιθυμία είναι δικαίωμα και πως η παράκαμψη του κανόνα είναι ευφυΐα. Η ύβρις του Ίκαρου -η πίστη ότι μπορούμε να πετάξουμε ψηλότερα από τα όριά μας-μετατράπηκε σε καθημερινό σπορ. Και το τίμημα είναι βαρύ: η διάλυση της συλλογικότητας, η απώλεια του «εμείς». Όταν μετακινούμε τα απαγορευτικά για να βολέψουμε το αμάξι, δεν είναι απλώς μια μικρή παρανομία. Είναι ένα σύμπτωμα μιας βαθύτερης ασθένειας: της πεποίθησης ότι ο κανόνας ισχύει για τους άλλους. Ότι το κοινό καλό μπορεί να υποχωρεί μπροστά στην προσωπική μας άνεση. Όμως, όπως είπε ο Τσουκαλάς, βρισκόμαστε πλέον στο σημείο όπου η σύγκρουση ανάμεσα στο ατομικό συμφέρον και το συλλογικό μέλλον είναι απόλυτη. Ή όλοι μαζί ή κανείς. Και αυτό το «όλοι μαζί» αρχίζει από τα μικρά. Από το πώς στεκόμαστε στη σειρά, από το πώς φερόμαστε στον δρόμο, στον δημόσιο χώρο, στο περιβάλλον. Από το πώς αντιδρούμε όταν βλέπουμε την παρανομία, όχι στα δελτία ειδήσεων, αλλά δίπλα μας. Η προσωπική ευθύνη δεν είναι αφηρημένο σύνθημα· είναι στάση ζωής. Είναι η συνειδητοποίηση ότι κάθε μικρό μας βόλεμα αφαιρεί λίγο οξυγόνο από το κοινό μας μέλλον. Ότι κάθε φορά που παραβιάζουμε τον κανόνα για να εξυπηρετήσουμε τον εαυτό μας, επαναλαμβάνουμε τη μικρή, καθημερινή μας Ύβρη -αυτή που κάποτε θα μας φέρει τη Νέμεση. Ίσως, λοιπόν, ο νέος ιστορικός συμβιβασμός που οραματίζεται ο Τσουκαλάς να μην ξεκινά από τα συνέδρια και τις κυβερνήσεις, αλλά από τα πεζοδρόμια και τα πάρκινγκ μας. Από τη στιγμή που θα πούμε: «Όχι, εγώ δεν θα το κάνω». Από την απόφαση να ξαναθυμηθούμε ότι η ελευθερία χωρίς ευθύνη δεν είναι αρετή· είναι απλώς άλλη μια μορφή εγωισμού. Και τότε, ίσως, να αρχίσουμε ξανά να πετάμε -όχι πάνω από τους άλλους, αλλά μαζί.
