Η πρόσφατη έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας «Subnational Business Ready 2025: Ελλάδα» αποτέλεσε μία από τις πιο συζητημένες παρεμβάσεις των τελευταίων εβδομάδων γύρω από το επιχειρηματικό περιβάλλον στις ελληνικές πόλεις. Η μελέτη εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό πρόγραμμα αξιολόγησης του επενδυτικού και επιχειρηματικού κλίματος σε περιφέρειες και αστικά κέντρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εξετάζοντας κρίσιμους δείκτες όπως η σύσταση επιχειρήσεων, οι αδειοδοτήσεις, οι υποδομές δικτύων, η απονομή δικαιοσύνης και οι διαδικασίες αφερεγγυότητας. Στην ελληνική έρευνα συμμετείχαν έξι πόλεις-Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Λάρισα, Ηράκλειο και Αλεξανδρούπολη- με στόχο να καταγραφεί το πόσο γρήγορα, αποτελεσματικά και προβλέψιμα λειτουργούν οι βασικοί μηχανισμοί που επηρεάζουν την οικονομική δραστηριότητα και την προσέλκυση επενδύσεων. Η Πάτρα εμφανίζεται να διαθέτει καλύτερες επιδόσεις σε ορισμένους κρίσιμους τομείς, κυρίως στην απονομή δικαιοσύνης και στις διαδικασίες αφερεγγυότητας, ενώ την ίδια στιγμή συνεχίζει να υστερεί σε υποδομές, δικτυακές υπηρεσίες, ψηφιοποίηση και διοικητικό συντονισμό. Τα συμπεράσματα αυτά έχουν σημασία. Όμως χρειάζεται να διαβαστούν σωστά και κυρίως μέσα στο πραγματικό τους πλαίσιο. Η έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας δεν αποτελεί μια συνολική αξιολόγηση της ποιότητας ζωής ή της βιωσιμότητας μιας πόλης. Δεν μετρά αν μια πόλη είναι κοινωνικά δίκαιη, αν οι πολίτες της έχουν πρόσβαση σε δημόσιους χώρους, αν διαθέτει επαρκές περιβαλλοντικό ισοζύγιο, αν μπορεί να συγκρατήσει νέους ανθρώπους ή αν προσφέρει ουσιαστική καθημερινότητα στους κατοίκους της. Μετρά κυρίως κάτι διαφορετικό: το κατά πόσο μια πόλη θεωρείται λειτουργική για το επιχειρηματικό και επενδυτικό περιβάλλον. Δηλαδή πόσο γρήγορα εκδίδονται άδειες, πόσο εύκολα ιδρύεται μια επιχείρηση, πόσο χρόνο χρειάζεται μια εμπορική διαφορά για να λυθεί στα δικαστήρια ή πόσο γρήγορα ολοκληρώνονται διαδικασίες αφερεγγυότητας. Αυτό είναι απολύτως λογικό για έναν οργανισμό όπως η Παγκόσμια Τράπεζα, ο οποίος ιστορικά λειτουργεί με βασικό άξονα την οικονομική ανταγωνιστικότητα, τη διευκόλυνση των επενδύσεων και τη λειτουργία των αγορών σε διεθνές επίπεδο. Η ίδια η φιλοσοφία του προγράμματος B-READY συνδέεται με τη βελτίωση του «business and investment climate», δηλαδή του επενδυτικού και επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Πρόκειται επομένως για μια οπτική που δίνει προτεραιότητα στην αποτελεσματικότητα της αγοράς και στην ελκυστικότητα μιας οικονομίας προς το διεθνές επιχειρηματικό κεφάλαιο. Και εδώ ακριβώς ξεκινά η ουσιαστική συζήτηση για την Πάτρα. Γιατί η ανάπτυξη μιας πόλης δεν εξαντλείται στους δείκτες που ενδιαφέρουν τους επενδυτικούς οργανισμούς ή τις αγορές. Μια πόλη δεν είναι μόνο οι χρόνοι αδειοδότησης, οι δικαστικές αποφάσεις ή η ταχύτητα σύνδεσης με τα δίκτυα κοινής ωφέλειας. Είναι ταυτόχρονα η ποιότητα της καθημερινότητας, η κοινωνική συνοχή, οι δημόσιες υποδομές, η κατοικία, η πρόσβαση των νέων στην εργασία, η πολιτιστική ταυτότητα και η δυνατότητα μιας τοπικής κοινωνίας να παραμένει ζωντανή και βιώσιμη. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι δείκτες της έκθεσης είναι αδιάφοροι ή λανθασμένοι. Αντιθέτως. Η αργή απονομή δικαιοσύνης, η γραφειοκρατία, οι καθυστερήσεις στα δίκτυα και η αδυναμία συντονισμού υπηρεσιών αποτελούν πραγματικά εμπόδια τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για τους ίδιους τους πολίτες. Η βελτίωση αυτών των τομέων είναι αναγκαία για κάθε σύγχρονη πόλη. Όμως υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε μια πόλη που γίνεται απλώς πιο «φιλική προς τις επενδύσεις» και σε μια πόλη που γίνεται συνολικά καλύτερη για όσους ζουν μέσα σε αυτήν. Η Πάτρα σήμερα βρίσκεται ακριβώς πάνω σε αυτή τη γραμμή ισορροπίας. Από τη μία πλευρά διαθέτει σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα: πανεπιστημιακό δυναμικό, γεωγραφική θέση, χαμηλότερο λειτουργικό κόστος σε σχέση με τα μεγάλα αστικά κέντρα και μικρότερο διοικητικό φόρτο. Από την άλλη, εξακολουθεί να αντιμετωπίζει χρόνια προβλήματα αστικού σχεδιασμού, υποδομών, διασύνδεσης υπηρεσιών και συνολικής στρατηγικής ανάπτυξης. Η ίδια η έκθεση ουσιαστικά περιγράφει μια πόλη που έχει δυνατότητες αλλά δεν έχει ακόμη μετατρέψει αυτές τις δυνατότητες σε ολοκληρωμένο αναπτυξιακό μοντέλο. Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο συμπέρασμα. Η πραγματική πρόκληση για την Πάτρα δεν είναι απλώς να βελτιώσει τη θέση της σε διεθνείς δείκτες ανταγωνιστικότητας. Είναι να αποφασίσει τι είδους πόλη θέλει να γίνει τα επόμενα χρόνια. Μια πόλη που θα οργανώνεται αποκλειστικά γύρω από τις ανάγκες της αγοράς και των επενδύσεων ή μια πόλη που θα προσπαθήσει να ισορροπήσει την οικονομική ανάπτυξη με την ποιότητα ζωής, τη βιωσιμότητα και τις ανάγκες των ανθρώπων της. Γιατί τελικά οι δείκτες μπορεί να αξιολογούν την ανταγωνιστικότητα. Οι πολίτες όμως είναι αυτοί που αξιολογούν καθημερινά αν μια πόλη παραμένει πραγματικά βιώσιμη.
