Το NextGenerationEU υπήρξε ένα πρωτοφανές ευρωπαϊκό πείραμα. Δισεκατομμύρια ευρώ διοχετεύθηκαν στις οικονομίες της ΕΕ μετά την πανδημία, με μία σημαντική καινοτομία: οι πληρωμές συνδέθηκαν με μεταρρυθμίσεις, ορόσημα και στόχους και όχι απλώς με την πραγματοποίηση δαπανών. Έως το τέλος Αυγούστου είχαν εκταμιευθεί περίπου 440 δισ. ευρώ σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η πράσινη μετάβαση, η ψηφιοποίηση, οι ενεργειακές υποδομές και οι μεταρρυθμίσεις στο κράτος μπήκαν στο επίκεντρο. Όμως ακόμη και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει επισημάνει ότι η υλοποίηση ήταν βραδύτερη από τις αρχικές προβλέψεις, με αποτέλεσμα η πρώτη επίδραση στην ανάπτυξη της Ευρωζώνης να είναι μικρότερη από εκείνη που αναμενόταν. Στην Ελλάδα το στοίχημα ήταν ακόμη μεγαλύτερο. Το «Ελλάδα 2.0» έφερε ένα πακέτο σχεδόν 36 δισ. ευρώ, δυσανάλογα μεγάλο σε σχέση με το μέγεθος της ελληνικής οικονομίας. Η κυβέρνηση παρουσιάζει το Ταμείο ως απόδειξη ότι το κράτος μπορεί πλέον να λειτουργεί με deadlines, στόχους και αξιολόγηση. Προβάλλει την αύξηση των επενδύσεων, τη δημιουργία εκατοντάδων χιλιάδων θέσεων εργασίας, την ψηφιοποίηση του Δημοσίου, τη διασύνδεση POS και ταμειακών μηχανών, τις ενεργειακές επενδύσεις, τις παρεμβάσεις σε νοσοκομεία και την επιτάχυνση μεταρρυθμίσεων όπως το Κτηματολόγιο. Και ένα μέρος αυτής της εικόνας είναι αναμφισβήτητο. Η Ελλάδα του 2026 έχει περισσότερες ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες, μεγαλύτερο όγκο επενδύσεων και υποδομές που δύσκολα θα είχαν χρηματοδοτηθεί με την ίδια ταχύτητα χωρίς το RRF. Αλλά εδώ ακριβώς τελειώνει η εύκολη συζήτηση. Απορρόφηση σημαίνει επιτυχία; Όχι κατ’ ανάγκην. Το γεγονός ότι ένα ποσό δεσμεύθηκε ή εκταμιεύθηκε από τις Βρυξέλλες δεν σημαίνει αυτομάτως ότι έφθασε στην πραγματική οικονομία με τη μεγαλύτερη δυνατή αποτελεσματικότητα. Και η επίτευξη ενός ορόσημου δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι μία μεταρρύθμιση βελτίωσε την καθημερινότητα. Αυτό είναι άλλωστε ένα από τα βασικά σημεία κριτικής του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου: το RRF μπορεί να μετρά καλά αν ολοκληρώθηκε ένα ορόσημο, αλλά πολύ δυσκολότερα μετρά το πραγματικό τελικό αποτέλεσμα. Η αντιπολίτευση βάζει επιπλέον στο τραπέζι τις αλλεπάλληλες αναθεωρήσεις του ελληνικού σχεδίου, τις απεντάξεις ή μειώσεις έργων και το ερώτημα ποιοι τελικά ωφελήθηκαν περισσότερο από το δανειακό σκέλος. Και εδώ υπάρχουν ερωτήματα που δεν μπορούν να κλείσουν με έναν πανηγυρικό απολογισμό: Πόσα από τα έργα που παρουσιάστηκαν το 2021 υλοποιήθηκαν τελικά με το ίδιο φυσικό αντικείμενο; Πόσο εύκολα έφθασαν τα φθηνά δάνεια στις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις; Πόσο από την αύξηση του ΑΕΠ και της απασχόλησης οφείλεται πράγματι στο Ταμείο και πόσο στη μεταπανδημική ανάκαμψη, στον τουρισμό και στη γενικότερη οικονομική συγκυρία; Και, κυρίως: Τι θα συμβεί από το 2027, όταν αυτή η τεράστια εξωτερική χρηματοδοτική ώθηση δεν θα υπάρχει; Η δοκιμασία της Δυτικής Ελλάδας Για τη Δυτική Ελλάδα αυτά τα ερωτήματα είναι ακόμη πιο συγκεκριμένα. Το Ταμείο χρηματοδότησε ή συνέβαλε σε παρεμβάσεις στην υγεία, στις επιχειρήσεις, στις αστικές αναπλάσεις και στις τοπικές υποδομές. Στην Πάτρα, για παράδειγμα, η επέκταση και αναβάθμιση των ΤΕΠ του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης, ενώ η αξιοποίηση του πρώην εργοστασίου Λαδόπουλου προβλέπει συμμετοχή 25 εκατ. ευρώ από το RRF σε ένα ευρύτερο έργο ΣΔΙΤ. Στην Αιτωλοακαρνανία, σύμφωνα με κυβερνητικά στοιχεία του Ιουνίου 2026, χρηματοδοτούνταν 140 έργα από το Υπουργείο Εσωτερικών και το Ταμείο Ανάκαμψης, συνολικού προϋπολογισμού άνω των 95 εκατ. ευρώ, με 59 να εμφανίζονται ως ολοκληρωμένα και 71 σε εξέλιξη. Υπάρχει, ωστόσο, και ένα ακόμη κρίσιμο πεδίο αξιολόγησης: η γεωγραφική κατανομή της ανάπτυξης. Αν το Ταμείο Ανάκαμψης ενίσχυσε κυρίως την Αθήνα, τις μεγάλες κατασκευαστικές εταιρείες και τις ήδη ισχυρές επιχειρήσεις, τότε η ονομαστική επιτυχία των εκταμιεύσεων θα συνυπάρχει με τη διεύρυνση των περιφερειακών ανισοτήτων. Η Δυτική Ελλάδα αποτελεί χαρακτηριστικό τεστ. Διαθέτει πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, λιμάνια, ισχυρή αγροδιατροφική παραγωγή και σημαντικό ενεργειακό δυναμικό, αλλά εξακολουθεί να καταγράφει χαμηλά εισοδήματα, φυγή νέων και περιορισμένη πρόσβαση πολλών μικρών επιχειρήσεων σε χρηματοδότηση και τεχνολογία. Γι’ αυτό ο απολογισμός δεν μπορεί να περιοριστεί στον αριθμό των συμβάσεων. Χρειάζεται δημόσιος περιφερειακός πίνακας αποτελεσμάτων: πόσα χρήματα κατευθύνθηκαν σε κάθε νομό, πόσες τοπικές επιχειρήσεις χρηματοδοτήθηκαν, πόσες νέες θέσεις εργασίας διατηρήθηκαν μετά τη λήξη των επιδοτήσεων και πόσο αυξήθηκαν οι εξαγωγές, η παραγωγικότητα και οι ιδιωτικές επενδύσεις. Χρειάζεται επίσης σύγκριση με την υπόλοιπη χώρα και με αντίστοιχες ευρωπαϊκές περιφέρειες. Η βελτίωση ορισμένων κοινωνικών δεικτών είναι ενθαρρυντική, αλλά δεν αρκεί. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η Πάτρα, το Αγρίνιο και ο Πύργος απέκτησαν ένα βιώσιμο παραγωγικό πλεονέκτημα ή αν απλώς φιλοξένησαν έργα με ημερομηνία λήξης. Χωρίς διαφανή στοιχεία ανά περιοχή, ο πολίτης καλείται να πιστέψει έναν εθνικό μέσο όρο που συχνά κρύβει περισσότερα από όσα αποκαλύπτει και διαφορετικές τοπικές πραγματικότητες. Αυτός είναι πλέον ο λογαριασμός του Ταμείου Ανάκαμψης. Όχι «πόσα πήραμε». Αλλά τι έμεινε όταν τελείωσαν τα χρήματα.
