Ο Θοδωρής Τσομίδης ανήκει στη νεότερη γενιά των Ελλήνων συγγραφέων. Γεννημένος το 1994 στη Θεσσαλονίκη, με σπουδές νομικής και παρουσία στον χώρο του δοκιμίου και της μετάφρασης, εμφανίστηκε πρόσφατα στη λογοτεχνία με το πρώτο του βιβλίο, «Η Γέννα». Με αφορμή αυτό το έργο, του απονεμήθηκε το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα – ένα βραβείο που επέλεξε να αρνηθεί. Υπάρχουν στιγμές που η άρνηση δεν είναι άρνηση, αλλά κατάφαση. Η απόφασή του δεν αποτελεί μια χειρονομία απαξίωσης, αλλά μια πράξη συνέπειας. Με ευγένεια και ευγνωμοσύνη προς την επιτροπή, ο νεαρός συγγραφέας επιβεβαίωσε μια θέση που είχε ήδη διατυπώσει: ότι η λογοτεχνία δεν είναι πεδίο ανταγωνισμού, αλλά πεδίο δοκιμασίας του χρόνου. Η στάση του δεν στρέφεται εναντίον των βραβείων ούτε εναντίον όσων τα αποδέχονται. Στρέφεται προς την ίδια τη γραφή, ως πράξη ελευθερίας. Η ιστορία της λογοτεχνίας είναι γεμάτη από τέτοιες σιωπηλές, αλλά ηχηρές αρνήσεις. Το 1964, ο Ζαν-Πολ Σαρτρ αρνήθηκε το Νόμπελ Λογοτεχνίας, δηλώνοντας πως ένας συγγραφέας δεν πρέπει να μετατρέπεται σε θεσμό. Δεν ήταν περιφρόνηση προς την Ακαδημία, αλλά υπεράσπιση της ανεξαρτησίας του. Λίγα χρόνια νωρίτερα, ο Μπόρις Πάστερνακ αναγκάστηκε να αρνηθεί το ίδιο βραβείο υπό την ασφυκτική πίεση ενός καθεστώτος που φοβόταν τη δύναμη της λογοτεχνίας. Η άρνησή του δεν ήταν επιλογή, αλλά μαρτυρία του πόσο επικίνδυνη μπορεί να γίνει η γραφή όταν παραμένει ελεύθερη. Ακόμη και όσοι αποδέχτηκαν βραβεία συχνά κράτησαν μια επιφυλακτική απόσταση. Ο Σάμιουελ Μπέκετ απέφευγε τις τελετές και τη δημοσιότητα. Ο Τζορτζ Μπέρναρντ Σω δέχτηκε το Νόμπελ, αλλά αρνήθηκε το χρηματικό ποσό. Αυτές οι στάσεις δεν αποτελούσαν περιφρόνηση, αλλά υπενθύμιση: το έργο δεν εξαντλείται στη στιγμή της βράβευσης. Και παράλληλα, υπάρχει η μεγάλη σιωπηλή χορεία εκείνων που δεν βραβεύτηκαν ποτέ. Ο Φραντς Κάφκα πέθανε σχεδόν άγνωστος. Ο Έμιλι Ντίκινσον δημοσίευσε ελάχιστα ποιήματα εν ζωή. Στην Ελλάδα, ο Νίκος Καζαντζάκης, ίσως η πιο εμβληματική μορφή της νεοελληνικής γραφής, δεν τιμήθηκε ποτέ με το Νόμπελ, παρά τις επανειλημμένες υποψηφιότητές του. Ο Γιάννης Ρίτσος, με έργο που διαμόρφωσε συνειδήσεις, έζησε περισσότερο την εξορία παρά τη διεθνή αναγνώριση. Κι όμως, τα έργα τους επιβίωσαν, όχι επειδή βραβεύτηκαν, αλλά επειδή διαβάστηκαν. Τα βραβεία, ασφαλώς, έχουν τη θέση τους. Αναδεικνύουν, φωτίζουν, ενθαρρύνουν. Αλλά δεν αποτελούν το τελικό κριτήριο. Η λογοτεχνία κινείται σε άλλους χρόνους, βαθύτερους και πιο αργούς. Ένα βιβλίο μπορεί να λησμονηθεί και να επιστρέψει. Ένα άλλο μπορεί να δοξαστεί και να σιωπήσει. Ο χρόνος είναι ο μόνος αδέκαστος κριτής. Η άρνηση, λοιπόν, δεν είναι πάντα άρνηση του θεσμού. Είναι μερικές φορές ένα αντίβαρο. Μια υπενθύμιση ότι η αξία δεν ταυτίζεται με την επιβεβαίωση. Ότι υπάρχουν έργα που θα αντέξουν χωρίς μετάλλια και δημιουργοί που θα συνεχίσουν χωρίς χειροκροτήματα. Ο Θοδωρής Τσομίδης, με τη στάση του, εντάσσεται σε αυτή τη διακριτική παράδοση. Δεν υψώνει τη φωνή του,απλώς επιλέγει τον δρόμο του. Και ίσως αυτή η επιλογή να αποτελεί μια μορφή τιμής-όχι μόνο προς τη λογοτεχνία, αλλά και προς όλους εκείνους που έγραψαν χωρίς να τιμηθούν ποτέ, αφήνοντας πίσω τους το μόνο αληθινό βραβείο: τη διάρκεια των λέξεών τους μέσα στον χρόνο.
