Η πρόσφατη ανακοίνωση του Γεωτεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (ΓΕΩΤ.Ε.Ε.) για την αναγκαιότητα δημιουργίας οργανωμένης Τράπεζας Γενετικού Υλικού για τα παραγωγικά ζώα έρχεται σε μια κρίσιμη συγκυρία: η ευλογιά των προβάτων έχει επανεμφανιστεί στη χώρα, πλήττοντας σοβαρά την ελληνική κτηνοτροφία και απειλώντας να αφανίσει ολόκληρες αυτόχθονες φυλές, όπως τη φυλή Χίου. Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Επιμελητηρίου, «η απουσία οργανωμένης τράπεζας γενετικού υλικού για τα παραγωγικά ζώα συνιστά σοβαρό έλλειμμα εθνικής ασφάλειας και απειλή για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και της διατροφικής αυτάρκειας». Το ΓΕΩΤ.Ε.Ε. επισημαίνει ότι, ενώ η πολιτεία έχει προχωρήσει στη θεσμοθέτηση τραπεζών γενετικού υλικού για τα ζώα συντροφιάς, δεν υπάρχει αντίστοιχη μέριμνα για τα ζώα που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά του πρωτογενούς τομέα. Νέα έξαρση της ευλογιάς — ένα παλιό νόσημα με νέο τίμημα Η ευλογιά των προβάτων είναι μια εξαιρετικά μεταδοτική ιογενής ασθένεια που μεταδίδεται με άμεση επαφή ή μολυσμένα υλικά και μπορεί να επιφέρει μαζικούς θανάτους, με σημαντικές οικονομικές συνέπειες. Σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα στοιχεία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και ευρωπαϊκών οργανισμών (EFSA, EC), από το καλοκαίρι του 2024 έως σήμερα έχουν εντοπιστεί πάνω από 260.000 κρούσματα σε πρόβατα και αίγες, ενώ περισσότερα από 14.000 ζώα έχουν θανατωθεί μόνο στη Δυτική Ελλάδα. Συνολικά, πάνω από 1.100 κτηνοτροφικές μονάδες έχουν τεθεί σε καραντίνα ή αναγκαστική διακοπή λειτουργίας. Η φυλή προβάτων Χίου, μια από τις πιο παραγωγικές και ιστορικά σημαντικές ελληνικές φυλές, υπέστη σοβαρό πλήγμα στα Γιαννιτσά, όπου χρειάστηκε να θανατωθεί ολόκληρος ο πυρήνας αναπαραγωγής. «Πρόκειται για απώλεια ανυπολόγιστης σημασίας, όχι μόνο για τους παραγωγούς, αλλά για τη γενετική μας κληρονομιά», σημειώνει χαρακτηριστικά το Επιμελητήριο. Το χαμένο “αποθετήριο ζωής” της ελληνικής κτηνοτροφίας Η Ελλάδα διαθέτει πλούσια ποικιλία αυτόχθονων φυλών, προσαρμοσμένων στις ιδιαίτερες κλιματικές και γεωγραφικές συνθήκες του τόπου — από τα πρόβατα Χίου και Σφακίων έως τα βοοειδή της Βραχυκερατικής και τα αιγοπρόβατα της Φλώρινας. Ωστόσο, όπως τονίζει το ΓΕΩΤ.Ε.Ε., δεν υπάρχει οργανωμένη υποδομή για τη διατήρηση και την ασφαλή φύλαξη του γενετικού τους υλικού, δηλαδή σπέρματος, ωαρίων, εμβρύων ή δειγμάτων DNA. Αυτό σημαίνει ότι, σε περίπτωση μαζικού αφανισμού, δεν υπάρχει τρόπος να αναπαραχθεί ή να αναβιώσει μια φυλή που χάνεται. Η δημιουργία μιας Τράπεζας Γενετικού Υλικού για παραγωγικά ζώα, κατά το πρότυπο αντίστοιχων ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών, θα εξασφάλιζε: Διατήρηση της γενετικής ποικιλότητας και των αυτόχθονων φυλών. Δυνατότητα επανεισαγωγής φυλών σε περίπτωση επιδημίας ή φυσικής καταστροφής. Βελτίωση παραγωγικότητας και ανθεκτικότητας μέσω προγραμμάτων επιλογής. Ενίσχυση της διατροφικής ασφάλειας και της αγροτικής οικονομίας. Παρόμοια παραδείγματα υπάρχουν ήδη στην Ευρώπη, όπως στη Γαλλία, τη Δανία και την Ολλανδία, όπου οι εθνικές τράπεζες γενετικού υλικού λειτουργούν σε συνεργασία με ερευνητικά ινστιτούτα, πανεπιστήμια και συνεταιρισμούς παραγωγών. Μια πρόταση στρατηγικής για την Ελλάδα Το ΓΕΩΤ.Ε.Ε. ζητά από την Πολιτεία να θέσει το ζήτημα σε προτεραιότητα εθνικού ενδιαφέροντος, προτείνοντας: Θεσμοθέτηση Εθνικής Τράπεζας Γενετικού Υλικού για παραγωγικά ζώα, υπό τη διοικητική ευθύνη του ΥΠΑΑΤ και με επιστημονική εποπτεία του ΕΛΓΟ-«ΔΗΜΗΤΡΑ». Καταγραφή και χαρτογράφηση όλων των ελληνικών φυλών, με βάση τη γεωγραφική τους εξάπλωση και τα γενετικά χαρακτηριστικά. Δειγματοληψία και αποθήκευση σπέρματος, ωαρίων και εμβρύων σε σύγχρονες υποδομές με πιστοποίηση και διεθνή διασύνδεση. Συνεργασία με ευρωπαϊκά δίκτυα (FAO, ΕΕ, Ευρωπαϊκή Τράπεζα Γενετικών Πόρων) για κοινή διαχείριση δεδομένων και τεχνογνωσίας. Συνεχή εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση των κτηνοτρόφων και των τοπικών συνεταιρισμών για τη σημασία της γενετικής διατήρησης. Η δημιουργία μιας τέτοιας υποδομής δεν αφορά μόνο την επιστημονική κοινότητα, αλλά την επιβίωση της ελληνικής υπαίθρου και τη βιωσιμότητα της κτηνοτροφικής παραγωγής. Όπως τονίζει το ΓΕΩΤ.Ε.Ε., «τα παραγωγικά ζώα αποτελούν θεμέλιο της οικονομικής ζωής του αγροτικού πληθυσμού και της εθνικής αυτάρκειας· η προστασία τους είναι ζήτημα εθνικής στρατηγικής». Η ευλογιά ως καμπανάκι αφύπνισης Η τρέχουσα επιδημία λειτουργεί ως καμπανάκι αφύπνισης για μια χώρα που στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αιγοπροβατοτροφία, με πάνω από 8 εκατ. πρόβατα και 4 εκατ. αίγες. Η έλλειψη οργανωμένης γενετικής εφεδρείας αφήνει εκτεθειμένο το ζωικό κεφάλαιο — και μαζί του, έναν ολόκληρο οικονομικό τομέα. Η κρίση της ευλογιάς αποκάλυψε πόσο ευάλωτο είναι το σύστημα όταν στηρίζεται μόνο σε «ζωντανό» κεφάλαιο χωρίς γενετική ασφάλεια. Μια Τράπεζα Γενετικού Υλικού δεν είναι πολυτέλεια· είναι επένδυση πρόληψης, ανθεκτικότητας και επιβίωσης. Από τη διαχείριση κρίσεων στη στρατηγική πρόληψης Η χώρα δεν έχει την πολυτέλεια να συνεχίσει να αντιμετωπίζει τις ζωονόσους με μέτρα «πυρόσβεσης» κάθε φορά που προκύπτουν. Η πρόληψη μέσω διατήρησης γενετικών πόρων είναι οικονομικά αποδοτικότερη και επιστημονικά πιο ορθολογική προσέγγιση. Η πρόταση του ΓΕΩΤ.Ε.Ε. μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία για μια νέα εθνική πολιτική ζωικής παραγωγής — με σεβασμό στη βιοποικιλότητα, στην παράδοση και στους ανθρώπους που κρατούν ζωντανή την ύπαιθρο. Όπως σημειώνεται χαρακτηριστικά στο τέλος της ανακοίνωσης: «Είναι καιρός η Πολιτεία να θέσει τις σωστές προτεραιότητες στη στήριξη του ζωικού κεφαλαίου της χώρας, προτάσσοντας τα παραγωγικά ζώα που έχουν καθοριστική σημασία για την ελληνική κτηνοτροφία και τη βιωσιμότητα του πληθυσμού της υπαίθρου.» Πηγές: ΓΕΩΤ.Ε.Ε. (Ανακοίνωση 14/10/2025) Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων EFSA – European Food Safety Authority Reuters, OT.gr, Ekathimerini.com, European Parliament, FAO
