Ύστερα από δύο χρόνια αδιάκοπης βίας, ερειπίων και απώλειας, η συμφωνία ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χαμάς -η πρώτη φάση του λεγόμενου «Σχεδίου Ειρήνης για τη Γάζα»-μοιάζει να ανοίγει έναν δρόμο ελπίδας. Η δέσμευση για επιστροφή ομήρων, απελευθέρωση Παλαιστινίων κρατουμένων, σταδιακή αποχώρηση ισραηλινών δυνάμεων και παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας αποτελεί μια έμπρακτη, έστω και καθυστερημένη, αναγνώριση της ανάγκης να σταματήσει η αιματοχυσία που σημάδεψε τη Γάζα με χαρακτηριστικά γενοκτονίας.
Η στιγμή είναι ιστορική, αλλά και επικίνδυνα εύθραυστη. Γιατί κάθε ειρηνευτική συμφωνία κρίνεται όχι από τη στιγμή της ανακοίνωσης, αλλά από τη διάρκεια και τη συνέπειά της. Η βιωσιμότητα του σχεδίου θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο οι εμπλεκόμενοι παράγοντες -το Ισραήλ, η Χαμάς, οι γειτονικές χώρες και η διεθνής κοινότητα-θα επιδείξουν πολιτική βούληση και ηθικό θάρρος να περάσουν από τις δηλώσεις στην πράξη.
Η Γάζα δεν χρειάζεται άλλο ένα προσωρινό «πάγωμα» συγκρούσεων, αλλά έναν μηχανισμό που θα εγγυηθεί τη διαρκή ασφάλεια και αξιοπρέπεια των ανθρώπων της. Χρειάζεται ανοικοδόμηση, δικαιοσύνη, θεσμούς, όχι μόνο ανθρωπιστικά κομβόι. Η πραγματική ειρήνη δεν είναι θέμα διαχείρισης κρίσεων· είναι ζήτημα αναγνώρισης ευθυνών και δέσμευσης για να μην επαναληφθεί η ίδια τραγωδία.
Κάθε προσπάθεια ειρήνευσης στη Μέση Ανατολή μέχρι σήμερα απέτυχε όταν λειτούργησε ως σκηνικό εξυπηρέτησης συμφερόντων και όχι ως πολιτικό σχέδιο για το μέλλον των λαών. Το ίδιο ρίσκο συνοδεύει και τη νέα συμφωνία. Η ενεργή εμπλοκή περιφερειακών δυνάμεων και οικονομικών λόμπι, οι ανταγωνισμοί γύρω από την ενέργεια και τις θαλάσσιες οδούς, αλλά και η στρατηγική επιρροή μεγάλων χωρών, απειλούν να μετατρέψουν ξανά την ειρήνη σε εργαλείο ισχύος.
Αν η συμφωνία περιοριστεί σε ένα επικοινωνιακό «διάλειμμα» βίας, χωρίς σαφή χρονοδιάγραμμα, διεθνή επιτήρηση και πολιτική συνέχεια, τότε θα καταρρεύσει όπως τόσες άλλες πριν από αυτή. Αντίθετα, αν αποτελέσει την αφετηρία μιας θεσμικής διαδικασίας-με συμμετοχή του ΟΗΕ, αραβικών κρατών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης- μπορεί να μετατραπεί σε πρότυπο συνεργασίας. Η ειρήνη δεν μπορεί να είναι μονομερής ούτε να βασίζεται σε στρατιωτικούς συσχετισμούς. Πρέπει να στηρίζεται στη συμμετοχή, στη διαφάνεια και στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης.
Στο επίκεντρο όλων, ωστόσο, παραμένει ο παλαιστινιακός λαός. Χωρίς πολιτική λύση που θα αναγνωρίζει το δικαίωμα ενός βιώσιμου παλαιστινιακού κράτους, καμία συμφωνία δεν μπορεί να θεωρηθεί ειρηνευτική. Η σταθερότητα στη Μέση Ανατολή δεν θα προκύψει από στρατιωτικές αποχωρήσεις ή περιορισμένες ανταλλαγές κρατουμένων, αλλά από την εμπέδωση ισοτιμίας και αμοιβαίου σεβασμού.
Η συζήτηση γύρω από τα βραβεία και τους «ειρηνοποιούς» είναι δευτερεύουσα, σχεδόν περιττή, όσο οι πραγματικοί πρωταγωνιστές -οι άμαχοι-συνεχίζουν να πληρώνουν το τίμημα της πολιτικής υποκρισίας. Σήμερα, την ώρα που το Όσλο ανακοινώνει το νέο Νόμπελ Ειρήνης και ο Ντόναλντ Τραμπ βλέπει στη συμφωνία της Γάζας μια ευκαιρία προσωπικής δικαίωσης, η ουσία παραμένει αλλού: η ειρήνη δεν απονέμεται με βραβεία ούτε επικυρώνεται με φωτογραφίες. Δεν μετριέται σε μετάλλια ούτε σε διπλωματικά χαμόγελα. Είναι έργο διαρκείας, που απαιτεί συνέπεια, δικαιοσύνη και λογοδοσία.
Η συμφωνία της Γάζας, αν αποδειχθεί ειλικρινής, μπορεί να γίνει η αρχή μιας νέας εποχής για τη Μέση Ανατολή· μιας εποχής όπου οι λαοί θα διεκδικούν τη ζωή τους χωρίς φόβο και χωρίς κατοχή. Αν όμως αποδειχθεί ένα ακόμη επεισόδιο πολιτικού καιροσκοπισμού, θα έχει απλώς αναβάλει την επόμενη καταστροφή.
Η ελπίδα γεννήθηκε ξανά μέσα από τα ερείπια. Το αν θα αντέξει, εξαρτάται από το αν ο κόσμος είναι έτοιμος να υπερασπιστεί την ειρήνη όχι ως σύνθημα, αλλά ως ευθύνη.
