Το όριο των 15 ετών στα κοινωνικά δίκτυα, οι αμφίβολες βεβαιότητες των απαγορεύσεων και η μεγάλη αντίφαση μιας κοινωνίας που ζητά από τους ανηλίκους να αποσυνδεθούν, ενώ η ίδια αδυνατεί να το κάνει. Υπάρχει κάτι βαθιά αντιφατικό στην εικόνα ενός γονέα που, κοιτάζοντας το κινητό του, εξηγεί στο παιδί του γιατί πρέπει να σταματήσει να κοιτάζει το δικό του. Δεν πρόκειται για μια σπάνια οικογενειακή σκηνή. Είναι σχεδόν το πορτρέτο της εποχής μας. Ο γονέας εργάζεται από το κινητό, ενημερώνεται από το κινητό, πληρώνει, αγοράζει, επικοινωνεί, διασκεδάζει και πολλές φορές αναζητεί ακόμη και την επιβεβαίωση από το ίδιο μέσο. Ο εκπαιδευτικός καλείται να καλλιεργήσει τη συγκέντρωση σε ένα περιβάλλον όπου και η δική του επαγγελματική ζωή κατακερματίζεται από ηλεκτρονικά μηνύματα, πλατφόρμες και ειδοποιήσεις. Η κοινωνία επιβραβεύει την αδιάκοπη διαθεσιμότητα, αλλά ανησυχεί όταν ανακαλύπτει ότι τα παιδιά της θεωρούν την αποσύνδεση σχεδόν αφύσικη. Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα έρχεται το νομοσχέδιο για την απαγόρευση πρόσβασης στα κοινωνικά δίκτυα πριν από τη συμπλήρωση των 15 ετών. Το σχέδιο κατατέθηκε στη Βουλή στις 9 Οκτωβρίου και προγραμματίζεται να εισαχθεί στην αρμόδια επιτροπή την Τρίτη 13 Οκτωβρίου 2026. Προβλέπει επαλήθευση ηλικίας μέσω κατάλληλων τεχνολογικών λύσεων, μεταξύ των οποίων ενδεικτικά το Gov.gr Wallet και το KidsWallet, με εποπτικές αρμοδιότητες για το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης και την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα. Δεν έχει ακόμη ψηφιστεί. Η πρόθεση είναι εύλογη. Και ο κίνδυνος πραγματικός. Το ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι αν πρέπει να προστατευθούν οι ανήλικοι από ένα ψηφιακό περιβάλλον που έχει σχεδιαστεί για να απορροφά όσο το δυνατόν περισσότερο χρόνο και προσοχή. Το ερώτημα είναι αν μια απαγόρευση μπορεί να αλλάξει τη σχέση των παιδιών με αυτό το περιβάλλον όταν όλα όσα προηγούνται των δεκαπέντε γενεθλίων τους τα προετοιμάζουν για την αντίθετη συμπεριφορά. Γιατί στα δεκαπέντε δεν ξεκινά η σχέση με την οθόνη. Στα δεκαπέντε έχει ήδη διαμορφωθεί. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω του Κοινού Κέντρου Ερευνών της, επισημαίνει ότι από το 2010 ο μέσος χρόνος που περνούν παιδιά ηλικίας 9 έως 15 ετών μπροστά σε οθόνες και στα κοινωνικά δίκτυα έχει υπερδιπλασιαστεί, φτάνοντας περίπου τις τρεις ώρες ημερησίως. Πάνω από το 80% των νέων στην Ευρώπη χρησιμοποιεί κοινωνικά δίκτυα καθημερινά. Ακόμη σημαντικότερο είναι ότι η έκθεση αρχίζει πριν από την ηλικία στην οποία οι πολιτείες αναζητούν τώρα ένα νομοθετικό όριο. Παιδιά μεγαλώνουν παρακολουθώντας βίντεο, εξοικειώνονται με την ατελείωτη εναλλαγή εικόνων, μαθαίνουν να περιμένουν ένα νέο ερέθισμα πριν προλάβουν να επεξεργαστούν το προηγούμενο. Η προσωπική τους σχέση με τα κοινωνικά δίκτυα μπορεί να μην έχει ακόμη αρχίσει, αλλά η εξοικείωση με τη λογική τους έχει προηγηθεί. Δεν είναι λοιπόν αυτονόητο ότι ένα παιδί που μεγαλώνει επί χρόνια μέσα σε αυτή την κουλτούρα θα αποκτήσει ξαφνικά, στα δεκαπέντε του, την ωριμότητα να χρησιμοποιεί με μέτρο όσα μέχρι τότε στερήθηκε νομοθετικά. Τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας είναι ανησυχητικά. Στην έρευνα HBSC, η οποία κάλυψε περίπου 280.000 εφήβους 11, 13 και 15 ετών από 44 χώρες και περιοχές, το ποσοστό προβληματικής χρήσης κοινωνικών δικτύων αυξήθηκε από 7% το 2018 σε 11% το 2022. Στα κορίτσια έφτασε το 13%, έναντι 9% στα αγόρια. Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας Αυτά τα ποσοστά δεν σημαίνουν ότι κάθε χρήση είναι εξάρτηση ούτε αποδεικνύουν ότι τα κοινωνικά δίκτυα αποτελούν τη μοναδική αιτία των ψυχολογικών δυσκολιών των εφήβων. Δείχνουν όμως ότι η προβληματική χρήση έχει αποκτήσει διαστάσεις τις οποίες δεν μπορούμε να αντιμετωπίζουμε ως μια συνηθισμένη διαφωνία γονέων και παιδιών. Και ακριβώς επειδή το πρόβλημα είναι σοβαρό, δεν επιτρέπεται η δημόσια πολιτική να αρκεστεί σε εύκολες απαντήσεις. Το σχολείο απαγορεύει. Το παιδί επιστρέφει σπίτι και συνεχίζει. Η εμπειρία από τις απαγορεύσεις κινητών τηλεφώνων στα σχολεία είναι ίσως το πιο αποκαλυπτικό παράδειγμα της απόστασης ανάμεσα στην πρόθεση μιας ρύθμισης και στο πραγματικό κοινωνικό αποτέλεσμά της. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα του PISA 2022 του ΟΟΣΑ, περίπου το 30% των μαθητών δήλωσε ότι αποσπάται η προσοχή του από ψηφιακές συσκευές στα περισσότερα ή σχεδόν σε όλα τα μαθήματα μαθηματικών. Όσοι ανέφεραν συχνή απόσπαση προσοχής σημείωναν κατά μέσο όρο 15 μονάδες χαμηλότερη επίδοση, ακόμη και μετά τη συνεκτίμηση κοινωνικοοικονομικών παραγόντων. Είναι ένα σοβαρό επιχείρημα υπέρ της απομάκρυνσης των κινητών από τη μαθησιακή διαδικασία. Όχι όμως αυτομάτως υπέρ της αντίληψης ότι με την απαγόρευση λύνεται το πρόβλημα. Ο ίδιος οργανισμός διαπίστωσε ότι, ακόμη και σε σχολεία όπου η χρήση κινητών απαγορευόταν, το 29% των μαθητών δήλωνε ότι χρησιμοποιούσε το τηλέφωνό του αρκετές φορές την ημέρα και επιπλέον 21% καθημερινά ή σχεδόν καθημερινά. Με άλλα λόγια, η ύπαρξη ενός κανόνα δεν ισοδυναμεί με την εφαρμογή του. Πολύ περισσότερο δεν ισοδυναμεί με αλλαγή συμπεριφοράς. Μια ακόμη πιο ενδιαφέρουσα απάντηση ήρθε από τη Βρετανία. Το 2025 δημοσιεύθηκε στο The Lancet Regional Health – Europe έρευνα του Πανεπιστημίου του Μπέρμιγχαμ σε 1.227 μαθητές από 30 σχολεία, εκ των οποίων τα 20 εφάρμοζαν περιοριστικές πολιτικές για τα κινητά. Οι μαθητές των σχολείων με αυστηρότερους περιορισμούς χρησιμοποιούσαν τα κινητά τους κατά περίπου 40 λεπτά λιγότερο και τα κοινωνικά δίκτυα κατά περίπου 32 λεπτά λιγότερο στη διάρκεια της σχολικής ημέρας. Όμως η έρευνα δεν βρήκε αντίστοιχη διαφορά στη συνολική χρήση κατά τις καθημερινές ή τα Σαββατοκύριακα. Ούτε διαπίστωσε καλύτερη ψυχική ευημερία στους μαθητές των σχολείων με απαγορεύσεις. Επειδή πρόκειται για παρατηρητική μελέτη, δεν μπορεί να αποδείξει ότι οι απαγορεύσεις είναι άχρηστες ή ότι προκαλούν κάποιο αρνητικό αποτέλεσμα. Μπορεί όμως να κλονίσει τη βεβαιότητα πως αρκεί να αφαιρέσουμε μια συσκευή από το σχολείο για να αλλάξουμε την καθημερινότητα ενός παιδιού. Ακολούθησε, τον Μάρτιο του 2026, ποιοτική μελέτη της ίδιας ερευνητικής ομάδας, η οποία ανέδειξε μια ακόμη πιο σύνθετη πραγματικότητα. Οι περιορισμοί συνδέονταν με περισσότερη διά ζώσης κοινωνικοποίηση κατά τη σχολική ημέρα, αλλά ορισμένοι μαθητές περιέγραφαν απώλεια ύπνου προκειμένου να αναπληρώσουν τον χρόνο χρήσης που είχαν στερηθεί. Δεν είναι γενικός κανόνας ότι κάθε απαγόρευση προκαλεί αναπλήρωση της χρήσης. Είναι όμως ένα ενδεχόμενο που αξίζει να εξεταστεί σοβαρά. Διότι το ζητούμενο δεν είναι να μεταφέρουμε τη χρήση από τις δέκα το πρωί στις έντεκα το βράδυ. Είναι να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο διαχειριζόμαστε την προσοχή μας. Η Ευρώπη νομοθετεί, αλλά ακόμη δεν γνωρίζει το τελικό αποτέλεσμα Η ευρωπαϊκή εμπειρία δεν προσφέρει ένα ενιαίο, δοκιμασμένο μοντέλο. Στη Γαλλία, ο νόμος... Read More