Η ενεργειακή μετάβαση στην Ελλάδα προχωρά με αργούς ρυθμούς, όπως αποτυπώνεται στα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το έτος 2025. Πρόκειται για συγκεντρωτικά δεδομένα σε εθνικό επίπεδο, τα οποία αποτυπώνουν τάσεις και όχι το σύνολο των τρεχουσών εξελίξεων. Ως εκ τούτου, η ανάγνωσή τους θα πρέπει να γίνεται υπό το πρίσμα των σημερινών συνθηκών, που χαρακτηρίζονται από έντονες γεωπολιτικές και ενεργειακές πιέσεις, συμπεριλαμβανομένων των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή και της επιδείνωσης των διεθνών αγορών ενέργειας. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, τα ελληνικά νοικοκυριά –και κατ’ επέκταση η πραγματική οικονομία– δείχνουν περιορισμένη δυνατότητα προσαρμογής, με το κόστος να αναδεικνύεται στον καθοριστικό παράγοντα. Χαμηλές επενδύσεις στην ενεργειακή αναβάθμιση Τα δεδομένα καταγράφουν σαφή υστέρηση στην ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών. Μόλις το 0,9% του πληθυσμού ζει σε νοικοκυριά που προχώρησαν σε εκτεταμένες παρεμβάσεις ενεργειακής βελτίωσης την τελευταία πενταετία, ενώ ένα 36,9% δεν πραγματοποίησε καμία παρέμβαση, παρότι υπήρχε ανάγκη. Καθοριστικός παράγοντας είναι το κόστος, καθώς το 82,9% όσων δεν προχώρησαν σε εργασίες το αποδίδει στην οικονομική επιβάρυνση. Το πρόβλημα εντείνεται από το παλαιό κτιριακό απόθεμα, με το 68,4% των κατοικιών να έχει κατασκευαστεί μεταξύ 1961 και 2000. Η εικόνα αυτή αποτυπώνει μια δομική αδυναμία: η ενεργειακή εξοικονόμηση παραμένει για πολλούς οικονομικά απρόσιτη. Καταναλωτικές συνήθειες: Ανάμεσα στην πρόθεση και την πράξη Σε επίπεδο καθημερινών πρακτικών, τα νοικοκυριά εμφανίζουν μεικτή εικόνα. Το 38,9% δηλώνει ότι ανακυκλώνει συστηματικά πλαστικά, ενώ ένα σημαντικό ποσοστό δεν αξιοποιεί πλήρως δυνατότητες ανακύκλωσης σε άλλους τομείς. Ενδεικτικά, το 37,8% διατηρεί παλιά κινητά τηλέφωνα στο σπίτι χωρίς χρήση, αντί να τα ανακυκλώνει. Η περιβαλλοντική συνείδηση φαίνεται να ενισχύεται, αλλά η πρακτική εφαρμογή της παραμένει περιορισμένη. Μετακινήσεις: Εξάρτηση από το αυτοκίνητο και τα συμβατικά καύσιμα Στον τομέα των μεταφορών, η εξάρτηση από το αυτοκίνητο παραμένει κυρίαρχη. Το 58,5% του πληθυσμού χρησιμοποιεί το αυτοκίνητο ως βασικό μέσο μετακίνησης, ενώ το 83,6% των οχημάτων είναι βενζινοκίνητα. Τα ηλεκτρικά οχήματα εξακολουθούν να έχουν οριακή παρουσία (1,2%). Η εικόνα αυτή διατηρεί υψηλό το ενεργειακό κόστος και επιβραδύνει τη μετάβαση σε πιο βιώσιμα μοντέλα μετακίνησης. Επιπτώσεις στην οικονομία και τις επιχειρήσεις Τα ευρήματα έχουν άμεση αντανάκλαση στην επιχειρηματική δραστηριότητα. Η περιορισμένη δυνατότητα των νοικοκυριών να επενδύσουν σε ενεργειακές αναβαθμίσεις μειώνει τη ζήτηση σε κλάδους όπως οι κατασκευές και οι ενεργειακές υπηρεσίες. Παράλληλα, η εξάρτηση από συμβατικά καύσιμα αυξάνει το λειτουργικό κόστος για επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στις μεταφορές και την εφοδιαστική αλυσίδα. Το υψηλό κόστος λειτουργεί αποτρεπτικά και για τις ίδιες τις επιχειρήσεις, ιδιαίτερα τις μικρομεσαίες, καθυστερώντας επενδύσεις σε «πράσινες» τεχνολογίες. Ποιότητα ζωής και υποδομές: Παράγοντας οικονομικής δυναμικής Η πρόσβαση σε δημόσιους χώρους πρασίνου αποτελεί κρίσιμο δείκτη ποιότητας ζωής. Το 35,3% του πληθυσμού έχει πρόσβαση σε τέτοιους χώρους σε απόσταση μικρότερη των 400 μέτρων, ενώ ένα μικρό ποσοστό βρίσκεται σε σημαντική απόσταση. Η ποιότητα ζωής επηρεάζει άμεσα την αξία ακινήτων και την ελκυστικότητα των περιοχών για επενδύσεις, συνδέοντας το περιβάλλον με την οικονομική ανάπτυξη. Συμπέρασμα: Η ενεργειακή μετάβαση υπό πίεση Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2025, αν και συγκεντρωτικά και αναφερόμενα σε προηγούμενη χρονική περίοδο, προσφέρουν μια σαφή εικόνα των δομικών αδυναμιών της ελληνικής οικονομίας. Η πραγματική διάσταση του προβλήματος γίνεται ακόμη πιο έντονη εάν τα ευρήματα αυτά αναγνωστούν υπό το φως των σημερινών εξελίξεων, με τις γεωπολιτικές εντάσεις και την αστάθεια στις διεθνείς ενεργειακές αγορές να επιτείνουν το κόστος και την αβεβαιότητα. Τα νοικοκυριά συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν σημαντικά εμπόδια στην ενεργειακή αναβάθμιση, ενώ οι επιχειρήσεις επηρεάζονται άμεσα από τη διατήρηση υψηλού λειτουργικού κόστους. Χωρίς ουσιαστική μείωση του κόστους και ενίσχυση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση, η πράσινη μετάβαση κινδυνεύει να εξελιχθεί με αργούς και άνισους ρυθμούς, περιορίζοντας τις αναπτυξιακές δυνατότητες της οικονομίας. ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ Η ΕΡΕΥΝΑ ΤΗΣ ΕΛΣΤΑΤ
