Του Κίμωνα Αποστολόπουλου* Η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) υπήρξε ο δεύτερος θεμέλιος λίθος της Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης, μετά τη Συνθήκη Άνθρακα και Χάλυβα. Ήταν το μεγάλο κοινωνικό συμβόλαιο της μεταπολεμικής Ευρώπης: να μην υπάρξει ξανά πείνα, να προστατευθεί το αγροτικό εισόδημα, να διασφαλιστεί η διατροφική αυτάρκεια. Όμως, με τη σταδιακή μετάλλαξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης από ένωση λαών σε ένωση αγορών, η ΚΑΠ έχασε τον αρχικό της σκοπό. Οι χρηματοπιστωτικοί μηχανισμοί και οι εμπορικές συμφωνίες –όπως η Mercosur με τις χώρες της Λατινικής Αμερικής– μετέτρεψαν τη γεωργία σε χρηματιστηριακό προϊόν. Η ΚΑΠ έγινε μηχανισμός επιδοτήσεων χωρίς στρατηγική, και η Ελλάδα εγκλωβίστηκε σε ένα «διατροφικό μνημόνιο»: οικονομικά εξαρτημένη, διατροφικά ευάλωτη και παραγωγικά στάσιμη. Η κρίση της κτηνοτροφίας και η απειλή της ευλογιάς Είναι λάθος να νομίζουμε ότι η ευλογιά των αιγοπροβάτων απειλεί σήμερα μόνο τους κτηνοτρόφους . Η κτηνοτροφία στην Ελλάδα μετά την μετάλλαξη της Ευρώπης δεν είναι βιώσιμη, απλώς η νόσος της ευλογιάς σήμερα επιταχύνει τα πράγματα οδηγεί ποιο γρήγορα σε ολοκληρωτική εγκατάλειψη του κλάδου και απειλεί την ίδια την προσπάθεια της Ελλάδας να αποκτήσει ένα νέο βιώσιμο, ανθεκτικό, εξωστρεφή και πράσινο πρωτογενή τομέα που θα είναι πυλώνας του παραγωγικού μοντέλου Ελλάδα 2030, η επιτυχία του οποίου αποτελεί Εθνικό Διακύβευμα. Το τίμημα από την σιγή των κουδουνιών των προβάτων θα είναι δυσβάσταχτο για το μέλλον της χώρας και ειδικά στην προσπάθεια αυτής να σταθεί όρθια στον παγκόσμιο ανταγωνισμό στον οποίο η διατροφική ασφάλεια και επάρκεια των τροφίμων, λόγω της Γεωπολιτικής ρευστότητας και των προβλημάτων στην εφοδιαστική αλυσίδα από την απειλή της εμφάνισης ενός νέου Covid, θα είναι κρίσιμης σημασίας. Η ύπαιθρος θα συνεχίσει να αδειάζει. Σε ορεινές και ακριτικές περιοχές, όπου ο τουρισμός δεν επαρκεί, η κτηνοτροφία είναι η βασική πηγή εισοδήματος. Χωρίς αυτήν, οι νέοι συνεχίσουν να φεύγουν και τα χωριά θα ερημώσουν και θα σβήνουν. Η Ελλάδα έχει χάσει το 60% των εκτροφών της σε μια δεκαετία, ενώ το έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο κρέατος και γαλακτοκομικών ξεπερνά τα 1,5 δισ. ευρώ ετησίως. Αν χαθεί και η αιγοπροβατοτροφία, χάνεται κάτι βαθύτερο: ο πολιτισμός της ελληνικής υπαίθρου. Οι ζωονόσοι χαράζουν νέα σύνορα Η νέα «γεωγραφία» της Ευρώπης διαγράφεται ήδη: αυτή τη φορά, τα σύνορα δεν χωρίζουν μόνο πλούσιους από φτωχούς λαούς όπως στα μνημόνια. αλλά και σε ανθεκτικές και ευάλωτες σε ζωονόσους κρίσης κοινωνίες. Οι κοινωνίες αυτές είναι ο καθρέφτης των αδυναμιών μιας Ένωσης που έχασε την έννοια της ανθεκτικότητας. Οι εστίες στην Ελλάδα, τη Ρουμανία, την Κροατία ή τη Γαλλία δείχνουν ότι η βιοασφάλεια δεν είναι απλώς τεχνικό μέτρο, αλλά πολιτικό και οικονομικό ζήτημα. Όπως ο COVID χώρισε τις κοινωνίες με lockdown και περιορισμούς, έτσι και οι ζωονόσοι του 2025 αρχίζουν να χαράζουν νέα σύνορα, όχι μόνο εντός των κρατών, αλλά και μεταξύ των ίδιων των κρατών-μελών της Ε.Ε. Έτσι θα έχουμε τριών κατηγοριών Ευρωπαϊκές χώρες, χώρες της πρώτης γραμμής που είναι βιώσιμες οικονομικά και ανθεκτικές στις ζωονόσους , πχ Γερμανία, Ολλανδία, οι ενδιάμεσες χώρες βιώσιμες αλλά μη επιδημιολογικά ανθεκτικές πχ Γαλλια και τέλος χώρες μη βιώσιμες και μη επιδημιολογικά ανθεκτικές όπως η Ελλάδα. Τα Διατροφικα Μνημονια Έτσι οι Έλληνες καταναλωτές όχι μόνο δεν θα έχουν χρήματα για να βγάλουν ολόκληρο τον μήνα όπως συμβαίνει σήμερα αλλά δεν θα υπάρχουν και προϊόντα της Ελληνικής Μεσογειακής Διατροφής να Αγοράσουν και θα αναγκάζονται να αγοράζουν προϊόντα εισαγόμενα αμφίβολου ποιότητας γιατί όχι και ληγμένα προϊόντα που θα είναι ποιο φτηνά. Έτσι όπως η υπερχρεωμένη Ελλάδα μετά μνημόνια έχασε τις τράπεζες και τις υποδομές της έτσι και τώρα κινδυνεύει με την ευλογιά να χάσει και το μέλλον της τροφής της. Τα Ελληνικά προϊόντα θα εξαφανιστούν από το ράφι των Σούπερ Μάρκετ τα οποία έτσι και αλλιώς ανήκουν πλειοψηφικά σε ξένα Fundς και εύκολα θα μπουν στη θέση τους προϊόντα αμφιβόλου ποιότητας γιατί όχι και το τεχνικό κρέας και τα έντομα. Γιατί η Ελλάδα δεν είναι ανθεκτική χώρα Η ανθεκτικότητα είναι η ικανότητα μιας χώρας η του πρωτογενή τομέα να αντιμετωπίζει κρίσεις, κλιματικές αλλαγές χωρίς να καταρρέει και να μπορεί συνεχίζει να την παράγωγη τους. Η Ελλάδα και ο πρωτογενής τομέας δεν είναι ανθεκτικός, γιατί: Ο αγροτικός πληθυσμός γερνάει, με τον μέσο παραγωγό να ξεπερνά τα 57 έτη. Το επάγγελμα του κτηνοτρόφου δεν είναι ελκυστικό: αβεβαιότητα, χαμηλές τιμές, έλλειψη ασφάλειας και προοπτικής. Η αγορά είναι καρτελοποιημένη, με λίγους να καθορίζουν τις τιμές και τους πολλούς να ασφυκτιούν. Τα προϊόντα είναι ακριβά στο ράφι, φτηνά στο χωράφι, με τον παραγωγό να χάνει το μεγαλύτερο μέρος της προστιθέμενης αξίας. Από τη βιωσιμότητα στην ανθεκτικότητα και την εξωστρέφεια Η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να είναι άλλοθι αποεπένδυσης μέσω των ριπών των Αγελάδων. Η βιωσιμότητα χωρίς ανθεκτικότητα καταλήγει διακοσμητική πολιτική. Η παραγωγική Ελλάδα 2030 χρειάζεται ένα νέο παραγωγικό συμβόλαιο, που να συνδυάζει: Ανθεκτικότητα, με ισχυρά δίκτυα βιοασφάλειας, ενίσχυση συνεταιρισμών και τοπική αυτάρκεια. Βιωσιμότητα, με αξιοποίηση οργανικών υπολειμμάτων και ζωικής κοπριάς ως πρώτων υλών της πράσινης οικονομίας. Εξωστρέφεια, μέσα από προϊόντα ΠΟΠ, branding ελληνικής ποιότητας και προώθηση της μεσογειακής διατροφής. Επενδύσεις στη γνώση, με αγροτικά λύκεια, ερευνητικά κέντρα και πανεπιστημιακά δίκτυα που μεταφέρουν τεχνογνωσία στο χωράφι. Μέτρα πολιτικής «Ανεξέταστος βίος ου βιωτός ανθρώπω» (Πλάτων, Απολογία Σωκράτους 38a). Όπως λέει ο Πλάτων, η κοινωνία χωρίς εξέταση των επιλογών της στον πρωτογενή τομέα δεν μπορεί να είναι βιώσιμη Η απάντηση στη διερώτηση “τι πρέπει να γίνει στην κτηνοτροφία” είναι πράξη αυτογνωσίας και ευθύνης. Τουλάχιστον χρειαζονται τα κατωθι μετρα πολιτικης: Εθνικό σχέδιο αγροδιατροφικής αυτάρκειας, με στόχο την κάλυψη του 80% των αναγκών σε ζωικά προϊόντα κυρίως σε μοσχαρίσιο και χοιρινό κρέας, Ψηφιακός μετασχηματισμός της εκτροφής και των αγροτικών εκμεταλλεύσεων, με συστήματα ιχνηλασιμότητας και τεχνητής νοημοσύνης για να αυξηθεί η παραγωγικότητα. Ρύθμιση της αγοράς και των τιμών, ώστε να αποτραπούν τα φαινόμενα αισχροκέρδειας και καρτελοποίησης. Κίνητρα για νέους αγρότες και κτηνοτρόφους, με χρηματοδότηση εγκατάστασης, πρόσβαση στη γη και μείωση φορολογίας. Πράσινη πολιτική με ελληνικό αποτύπωμα, που θα στηρίζει τη μικρή και μεσαία παραγωγή, όχι να την εξορίζει από το σύστημα επιδοτήσεων. Μακροοικονομικη Σταθεροτητα Ο πρωτογενής τομέας σήμερα συμμετέχει με λιγότερο από 3% στο ΑΕΠ της χώρας. Ενώ όταν μπήκαμε στην Ε.Ε. ο πρωτογενής τομέας συμμετείχε με πάνω από 6%. Δηλαδή χάσαμε ΑΕΠ πάνω από 3% Σήμερα το έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο κρούει τον κώδωνα... Read More
