Υπάρχουν εικόνες που ενημερώνουν. Και υπάρχουν εικόνες που κατηγορούν. Η φωτογραφία από το Νεπάλ ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Ένα μικρό αγόρι κουβαλά στην πλάτη του τη μικρότερη αδελφή του και αναζητά τους γονείς τους μέσα σε έναν τόπο που η λάσπη, το νερό και ο θάνατος έχουν αλλάξει μέσα σε λίγες ώρες. Στα πρόσωπά τους υπάρχουν γρατζουνιές. Το κοριτσάκι κλαίει. Το αγόρι κοιτάζει μπροστά με εκείνο το βλέμμα που δεν θα έπρεπε να υπάρχει σε παιδικό πρόσωπο. Πίσω από τη φωτογραφία, ο απολογισμός της καταστροφής ανεβαίνει διαρκώς. Νεκροί, αγνοούμενοι, διασωθέντες. Αριθμοί που μέχρι να τυπωθούν αυτές οι γραμμές πιθανότατα θα έχουν αλλάξει ξανά, και δυστυχώς προς το χειρότερο. Οι αρχές μετρούν ζωές, οι οικογένειες μετρούν απουσίες και τα νεκροτομεία αδυνατούν να χωρέσουν όλο το μέγεθος της τραγωδίας. Εμείς, την ίδια ώρα, μετράμε άλλα πράγματα. Μετράμε τετραγωνικά, αποδόσεις, μισθούς, λογαριασμούς, καθυστερήσεις, πόντους επιβράβευσης, ώρες στην κίνηση, ημέρες διακοπών. Διαμαρτυρόμαστε επειδή το δίκτυο είναι αργό, επειδή η πτήση καθυστέρησε, επειδή το σπίτι δεν είναι αρκετά μεγάλο, επειδή ο επόμενος στόχος δεν επιτεύχθηκε εγκαίρως. Και καλά κάνουμε να θέλουμε μια καλύτερη ζωή. Η πρόοδος δεν είναι αμαρτία και η άνεση δεν είναι ενοχή. Αλλά υπάρχει μια στιγμή που η πραγματικότητα επαναφέρει το μέτρο. Στο Νεπάλ, η «ποιότητα ζωής» δεν είναι ένας δείκτης σε έρευνα καταναλωτικής εμπιστοσύνης. Είναι να υπάρχει σπίτι όταν σταματήσει η βροχή. Είναι να υπάρχει δρόμος για να περάσει το ασθενοφόρο. Είναι να υπάρχει καθαρό νερό. Είναι να βρεθεί η μητέρα. Να βρεθεί ο πατέρας. Να γυρίσει κάποιος σπίτι. Αυτό είναι που κάνει τη φωτογραφία τόσο δυσβάσταχτη. Δεν δείχνει μόνο τη δυστυχία κάποιων μακρινών ανθρώπων. Μας αφαιρεί το βολικό άλλοθι της απόστασης. Γιατί οι καταστροφές δεν κατοικούν πια σε έναν ξένο χάρτη. Πλημμύρες, πυρκαγιές, καύσωνες, κατολισθήσεις και ακραία καιρικά φαινόμενα περνούν από χώρα σε χώρα, από ήπειρο σε ήπειρο, με μια συχνότητα που μετατρέπει το «εκεί» σε μια ολοένα πιο εύθραυστη έννοια. Η κλιματική αστάθεια δεν ζητά διαβατήριο και η ανεπάρκεια υποδομών δεν κάνει διάκριση ανάμεσα σε πλούσιους και φτωχούς όταν έρθει η κρίσιμη ώρα. Ίσως γι’ αυτό μια οικονομική εφημερίδα έχει έναν επιπλέον λόγο να σταθεί σε αυτή την εικόνα. Επειδή μιλάμε καθημερινά για ανάπτυξη. Για επενδύσεις. Για δημοσιονομικά περιθώρια. Για παραγωγικότητα. Για κόστος και όφελος. Όμως υπάρχει ένα κόστος που δεν αποτυπώνεται εγκαίρως σε κανέναν ισολογισμό: το κόστος του να μην έχεις προετοιμαστεί για όσα θεωρούσες απίθανα. Η ανθεκτικότητα ενός κράτους δεν είναι πολυτέλεια. Είναι οικονομική πολιτική. Οι αντιπλημμυρικές υποδομές, η πολιτική προστασία, η πρόληψη, τα δίκτυα υγείας, ο χωροταξικός σχεδιασμός δεν είναι δαπάνες που περισσεύουν όταν «βγαίνουν τα νούμερα». Είναι ο τρόπος με τον οποίο μια κοινωνία αποφασίζει πόσο αξίζει η ανθρώπινη ζωή πριν χρειαστεί να τη μετρήσει σε απώλειες. Και αυτή η υπενθύμιση αφορά και εμάς. Τι θα αποδειχθεί αρκετό όταν μια πόλη πλημμυρίσει μέσα σε μία νύχτα; Πόσο αξίζει τότε η οικονομική ευρωστία, αν δεν συνοδεύεται από ασφάλεια, σχέδιο και θεσμούς που λειτουργούν; Οι καταστροφές έχουν έναν ωμό τρόπο να ξεγυμνώνουν τις προτεραιότητες. Αποκαλύπτουν ποια έργα αναβλήθηκαν, ποιες προειδοποιήσεις αγνοήθηκαν, ποιες κοινωνίες επένδυσαν στην πρόληψη και ποιες πόνταραν στην τύχη. Και η τύχη, όπως ξέρουμε, δεν αποτελεί ποτέ σοβαρή δημόσια πολιτική. Ούτε μπορεί να αποτελεί άλλοθι μετά την επόμενη τραγωδία. Και εδώ βρίσκεται η πιο σκληρή αντίφαση. Χτίσαμε έναν πολιτισμό που ξέρει να υπολογίζει σχεδόν τα πάντα και παραμένει απελπιστικά αδέξιος μπροστά σε όσα έχουν πραγματικά αξία. Το παιδί της φωτογραφίας δεν γνωρίζει από ΑΕΠ, επιτόκια ή δείκτες. Ξέρει μόνο ότι πρέπει να κρατήσει την αδελφή του επάνω στην πλάτη του και να συνεχίσει να ψάχνει. Ίσως αυτή να είναι η μοναδική μέτρηση που έχει σημασία σήμερα. Όχι πόσα αποκτήσαμε. Αλλά ποιον καταφέραμε να μη χάσουμε. Τι συνέβη τελικά στο Νεπάλ Η καταστροφή της 26ης Αυγούστου δεν φαίνεται να προκλήθηκε από μια «συνηθισμένη» πλημμύρα. Τα έως τώρα στοιχεία δείχνουν ότι μια τεράστια μάζα πάγου, βράχων και λάσπης κατέρρευσε σε ορεινή περιοχή κοντά στα σύνορα Νεπάλ–Θιβέτ, προκαλώντας έναν ορμητικό χείμαρρο που σάρωσε κοιλάδες, οικισμούς, δρόμους, γέφυρες και υδροηλεκτρικές εγκαταστάσεις. Η αρχική υπόθεση περί σεισμού υποχώρησε, καθώς οι αναλύσεις έδειξαν ότι το σεισμικό σήμα πιθανότατα προήλθε από την ίδια την τεράστια κατολίσθηση. Μέχρι τις 3 Σεπτεμβρίου, οι νεκροί στο Νεπάλ είχαν ξεπεράσει τους 1.250, ενώ περισσότεροι από 4.200 άνθρωποι εξακολουθούσαν να αγνοούνται. Περίπου 20.000 κατοικίες χρειάζονται πλέον αποκατάσταση ή ανοικοδόμηση.
