Παγκόσμια ασφάλεια με εθνικό κόστος: Το ΝΑΤΟ, ο στόχος του 5% και η ελληνική πρόκληση

Η φετινή Σύνοδος του ΝΑΤΟ στη Χάγη αποτέλεσε ορόσημο για τη μελλοντική πορεία της Συμμαχίας, σηματοδοτώντας τη μετάβαση σε μια φάση «στρατηγικής αυτονομίας» για την Ευρώπη. Με φόντο την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στο προσκήνιο και την αυξανόμενη αστάθεια στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία, οι ηγέτες των κρατών-μελών κλήθηκαν να επαναπροσδιορίσουν τη δέσμευσή τους στην κοινή άμυνα — και να την αποτιμήσουν με όρους ΑΕΠ. Το βασικό μήνυμα που εκπέμπει η Σύνοδος είναι σαφές: η Συμμαχία επιλέγει τον υπερδιπλασιασμό των αμυντικών δαπανών έως το 2035, με στόχο αυτές να φτάσουν στο 5% του ΑΕΠ κάθε κράτους-μέλους. Πρόκειται για μια αλλαγή παραδείγματος, με οικονομικές, πολιτικές και κοινωνικές προεκτάσεις. Οικονομία αμυντικής έντασης Σύμφωνα με την πρόταση που αναμένεται να επικυρωθεί, το 3,5% του ΑΕΠ θα κατευθυνθεί σε δαπάνες για εξοπλισμούς και στρατιωτικό υλικό, ενώ το υπόλοιπο 1,5% αφορά ευρύτερους τομείς «ασφάλειας»: κυβερνοασφάλεια, πληροφορίες, στρατιωτική κινητικότητα, υποδομές και κρίσιμες τεχνολογίες. Ανάλυση του ανεξάρτητου οργανισμού New Economics Foundation εκτιμά ότι ο στόχος του 5% θα απαιτήσει πρόσθετες δαπάνες 613 δισ. ευρώ ετησίως από τα ευρωπαϊκά μέλη της Συμμαχίας. Η επίπτωση αυτής της δέσμευσης στους εθνικούς προϋπολογισμούς είναι προφανής: είτε θα αυξηθεί το δημοσιονομικό έλλειμμα είτε θα περικοπούν άλλοι κρίσιμοι τομείς, όπως η Υγεία, η Παιδεία και οι Κοινωνικές Δαπάνες. Σε χώρες με ήδη υψηλά ποσοστά αμυντικών δαπανών, όπως η Ελλάδα, οι προσαρμογές θα είναι ακόμα πιο δύσκολες. Η στάση της Ισπανίας: μία εξαίρεση με νόημα Στη Σύνοδο, η Ισπανία πέτυχε εξαίρεση από τον γενικό κανόνα, επικαλούμενη εσωτερικές κοινωνικές ανάγκες και δημοσιονομικά περιθώρια. Η κυβέρνηση Σάντσεθ τόνισε ότι η ασφάλεια δεν είναι μόνο στρατιωτική αλλά και κοινωνική. Το γεγονός ότι η Συμμαχία έκανε δεκτό το αίτημα για “ευελιξία” ενδέχεται να ανοίξει τον δρόμο και για άλλα κράτη που αντιμετωπίζουν ανάλογες πιέσεις. Η ελληνική θέση: Στην «πρώτη γραμμή» της συμμόρφωσης Ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, κατά την παρέμβασή του στη Χάγη, τόνισε ότι η Ελλάδα τήρησε τη δέσμευση του 2% του ΑΕΠ ακόμη και κατά τα χρόνια της δημοσιονομικής κρίσης — γεγονός που την καθιστά μία από τις πιο συνεπείς χώρες της Συμμαχίας. Σήμερα, η χώρα δαπανά περίπου 3% του ΑΕΠ στην άμυνα, καταλαμβάνοντας την 5η θέση στο ΝΑΤΟ, ενώ έχει ήδη δρομολογήσει εξοπλιστικό πρόγραμμα 25 δισ. ευρώ σε βάθος 12ετίας. Η ελληνική πλευρά αντιμετωπίζει τον νέο στόχο όχι μόνο ως πρόκληση αλλά και ως ευκαιρία να ενισχύσει τη γεωστρατηγική της θέση στην Ανατολική Μεσόγειο και στα Βαλκάνια. Ωστόσο, δεν είναι ακόμη σαφές αν η Ελλάδα θα ζητήσει ευελιξία αντίστοιχη με της Ισπανίας ή θα ενταχθεί στις χώρες που θα σηκώσουν πλήρως το βάρος της δέσμευσης. Το “δίλημμα Τραμπ” και η συλλογική άμυνα Ο Ντόναλντ Τραμπ έδωσε το παρών στη Χάγη με τρόπο χαρακτηριστικά αινιγματικό. Ενώ πίεσε για αύξηση των δαπανών, παρέμεινε ασαφής ως προς τη δέσμευση των ΗΠΑ στο Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ — τη ρήτρα συλλογικής άμυνας. «Εξαρτάται από τον ορισμό σας», απάντησε σε σχετική ερώτηση. Οι δηλώσεις αυτές προκάλεσαν σκεπτικισμό στους Ευρωπαίους ηγέτες, με τον Γενικό Γραμματέα της Συμμαχίας Μαρκ Ρούτε να επιχειρεί καθησυχαστικά να τονίσει τη “σταθερή υποστήριξη” των ΗΠΑ. Σημαντική ήταν και η διπλωματική κινητικότητα στο περιθώριο της Συνόδου: Ο Τραμπ συναντήθηκε με τον Τούρκο πρόεδρο Ταγίπ Ερντογάν, καθώς και με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντιμίρ Ζελένσκι —παρότι ο τελευταίος δεν συμμετείχε στο επίσημο σκέλος. Η μεγάλη εικόνα: Μεταρρύθμιση με ρήτρες Ο στόχος του 5% αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη επανατοποθέτηση της Ευρώπης στον παγκόσμιο χάρτη ασφαλείας μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Όμως η επιτυχία του εγχειρήματος εξαρτάται από την ικανότητα των κρατών να προσαρμόσουν τις εθνικές τους οικονομίες με όρους βιώσιμης ανάπτυξης. Για χώρες όπως η Ελλάδα, με υψηλότατες αμυντικές δαπάνες, η πρόκληση είναι τριπλή: Διαπραγματευτική ευελιξία: Ζητήματα δημοσιονομικής ισορροπίας πρέπει να τεθούν στο τραπέζι, σε συνεργασία με τις Βρυξέλλες και τους συμμάχους. Αμυντική αυτάρκεια: Οι επενδύσεις πρέπει να κατευθύνονται σε ελληνικές αμυντικές βιομηχανίες, ενισχύοντας την εγχώρια προστιθέμενη αξία. Κοινωνική νομιμοποίηση: Οποιοδήποτε στρατιωτικό σχέδιο χωρίς κοινωνική αποδοχή δεν είναι μακροπρόθεσμα βιώσιμο.