Του Γιώργου Ηλιόπουλου Για περισσότερα από τριάντα χρόνια, ο οδικός άξονας Πάτρα-Πύργος αποτελεί τη χαρακτηριστικότερη ίσως περίπτωση ενός έργου που έμεινε μετέωρο ανάμεσα σε υποσχέσεις, πολιτικές ανατροπές, οικονομικές κρίσεις και τεχνικούς σχεδιασμούς που ποτέ δεν έφταναν στο τέλος. Ένας δρόμος που σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες θα είχε ολοκληρωθεί μέσα σε λίγα χρόνια, στην Ελλάδα εξελίχθηκε σε σύμβολο καθυστέρησης και δυστυχώς εκατοντάδων τραγικών ατυχημάτων. Το 75 χιλιομέτρων τμήμα που συνδέει την Πάτρα με τον Πύργο δεν αποτελεί απλώς μια διαδρομή, αποτελεί την καθημερινή αγωνία χιλιάδων κατοίκων της Δυτικής Ελλάδας και ταυτόχρονα ένα από τα μεγαλύτερα αναπτυξιακά στοιχήματα της χώρας. Η ιστορία του δρόμου αποτυπώνει με μοναδικό τρόπο τα διαρθρωτικά προβλήματα των ελληνικών δημόσιων έργων και προσφέρει ένα πικρό αλλά πολύτιμο μάθημα για το τι σημαίνει να σχεδιάζεις υποδομές σε μια χώρα που… δυσκολεύεται να τις υλοποιήσει. Και μέσω του Σ.Ε. επιδιώκουμε να καταγράψουμε τα κύρια σημεία καμπής του έργου. Τα πρώτα χρόνια Η Πάτρα-Πύργος βασίζεται στην παλιά Εθνική Οδό 9, έναν δρόμο που κατασκευάστηκε σταδιακά από τη δεκαετία του ’50 έως τα τέλη του ’70. Σχεδιάστηκε ως ένας απλός οδικός άξονας, με μια λωρίδα ανά κατεύθυνση, χωρίς διαχωριστικό στηθαίο και με άμεση πρόσβαση από χωριά, αγροτικές εκτάσεις και παράδρομους. Για δεκαετίες ο δρόμος εξυπηρετούσε τη ζήτηση, όμως η αύξηση των οχημάτων, η ανάπτυξη του τουρισμού και η οικονομική δραστηριότητα της Ηλείας και της Αχαΐας μετέτρεψαν την Πάτρα-Πύργος σε μια άκρως επικίνδυνη διαδρομή. Οι κάτοικοι της περιοχής δεν άργησαν να της δώσουν ένα νέο ανεπίσημο όνομα: «Δρόμος καρμανιόλα». Οι αριθμοί το επιβεβαίωναν. Κατά καιρούς, η περιοχή θρηνούσε δεκάδες νεκρούς μέσα σε ένα μόνο έτος. Η ανάγκη για έναν σύγχρονο αυτοκινητόδρομο έγινε επιτακτική ήδη από τη δεκαετία του ’90. Όμως, όπως συμβαίνει συχνά στη χώρα μας, η ανάγκη δεν σήμαινε και άμεση υλοποίηση. Η πρώτη μεγάλη ευκαιρία που χάθηκε Στα μέσα της δεκαετίας του 2000, η Ελλάδα σχεδίαζε φιλόδοξα έργα παραχώρησης, ανάμεσά τους και την Ολυμπία Οδό. Ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε ότι ο νέος αυτοκινητόδρομος θα κάλυπτε τη διαδρομή Κόρινθος-Πάτρα-Πύργος-Τσακώνα, μια ενιαία λύση που θα έδινε στη Δυτική Ελλάδα τον δρόμο που προσδοκούσε για δεκαετίες. Όμως η οικονομική κρίση του 2009–2010 ήρθε να διαλύσει αυτό το σχέδιο. Με τις τράπεζες να «παγώνουν» τις χρηματοδοτήσεις και τα έργα παραχώρησης να υποφέρουν από συνεχόμενες αναθεωρήσεις, το τμήμα Πάτρα-Πύργος ήταν από τα πρώτα που θυσιάστηκαν. Έτσι, η περιοχή έχασε την πρώτη πραγματική και οργανωμένη ευκαιρία να αποκτήσει έναν σύγχρονο αυτοκινητόδρομο. Το μοντέλο των «8 εργολαβιών» Το 2013, με νομοθετική ρύθμιση, το τμήμα Πατρών-Πύργου αποσύρεται από την παραχώρηση της Ολυμπίας Οδού και μεταφέρεται στην αρμοδιότητα του Δημοσίου. Ένα χρόνο αργότερα ξεκινά η διαδικασία ωρίμανσης του έργου ως καθαρά δημόσιας κατασκευής. Το 2015 η τότε κυβέρνηση προχωρά σε μια αμφιλεγόμενη απόφαση: το έργο «σπάει» σε οκτώ μικρότερες εργολαβίες, με στόχο -όπως είχε ανακοινωθεί- τη μεγαλύτερη ευελιξία και τη συμμετοχή μικρότερων κατασκευαστικών εταιρειών. Ωστόσο, η επιλογή αυτή προκαλεί από την πρώτη στιγμή έντονες αντιδράσεις, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκφράζει σοβαρές επιφυλάξεις για την ομαλή χρηματοδότηση ενός τόσο κατακερματισμένου έργου. Καθυστερήσεις, συμβάσεις και αδιέξοδο Από το 2016 έως το 2019 δημοπρατούνται όλες οι εργολαβίες, αλλά τελικά υπογράφονται μόλις πέντε. Οι εργασίες προχωρούν αργά και αποσπασματικά, συχνά χωρίς συνέχεια από τμήμα σε τμήμα του δρόμου. Το 2019, με μόλις ένα μικρό ποσοστό έργου υλοποιημένο και με αυξανόμενο κίνδυνο απώλειας κοινοτικών πόρων, η νέα κυβέρνηση επανεξετάζει πλήρως τη στρατηγική. Σύντομα γίνεται ξεκάθαρο πως το μοντέλο των 8 εργολαβιών δεν μπορεί να εξασφαλίσει ολοκλήρωση του δρόμου. Ο διασπασμένος σχεδιασμός, σύμφωνα με κυβερνητικές αναφορές της εποχής, οδηγούσε σε αναποτελεσματικότητα, χαμηλό ρυθμό εκτέλεσης και αυξανόμενες πιθανότητες απένταξης από το ΕΣΠΑ. Επιστροφή στην Ολυμπία Οδό Τον Ιανουάριο του 2020 υπογράφεται μνημόνιο συνεργασίας μεταξύ του Δημοσίου και της Ολυμπίας Οδού, ανοίγοντας τον δρόμο για να επιστρέψει το έργο στο αρχικό μοντέλο παραχώρησης. Η κρίσιμη εξέλιξη έρχεται τον Δεκέμβριο του 2021, όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εγκρίνει τη νέα σύμβαση. Λίγο αργότερα κυρώνεται από τη Βουλή, με αποτέλεσμα το έργο να περάσει και επίσημα ξανά στην Ολυμπία Οδό. Τον Μάρτιο του 2022 υπογράφεται η τελική σύμβαση για την ολοκληρωμένη κατασκευή του άξονα, αυτή τη φορά από έναν ενιαίο φορέα, με σαφές χρονοδιάγραμμα και εγγυημένη χρηματοδότηση. Ο νέος αυτοκινητόδρομος Το συνολικό μήκος του άξονα είναι 74,8 χιλιόμετρα. Ο δρόμος έχει δύο λωρίδες κυκλοφορίας ανά κατεύθυνση, μαζί με λωρίδα έκτακτης ανάγκης (ΛΕΑ). Οι λωρίδες είναι πλάτους 3,50 μέτρων η κάθε μία. Ο άξονας διαθέτει κεντρική διαχωριστική νησίδα / μεσαίο στηθαίο ασφαλείας από σκυρόδεμα που διαχωρίζει τις δύο κατευθύνσεις κυκλοφορίας. Έχει σχεδιαστική ταχύτητα 120 χλμ/ώρα. Υπάρχουν δύο μετωπικοί σταθμοί διοδίων: ένας στο ύψος της Κάτω Αχαΐας και ένας στα Χανάκια. Υπάρχουν επίσης δύο πλευρικοί σταθμοί, ένας στην Κάτω Αχαΐα και ένας στην Αμαλιάδα. Ο νέος αυτοκινητόδρομος χρησιμοποιεί σύστημα ηλεκτρονικών διοδίων: δεν υπάρχει χειροκίνητη είσπραξη, αλλά η διέλευση γίνεται με πομποδέκτη (Olympia Odos / OLYMPIA PASS) ή μηχανήματα αυτόματης πληρωμής. Επίσης, υπάρχει πρόγραμμα εκπτώσεων (“VALUE discount program”) για όσους χρησιμοποιούν συχνά τον άξονα — με εκπτώσεις από 15% έως 60% για οχήματα κατηγορίας 1 και 2 που έχουν πομποδέκτη. Ειδικότερα υπάρχουν:• 9 ανισόπεδοι κόμβοι (είσοδοι / έξοδοι)• 15 γέφυρες• Δεκάδες άνω και κάτω διαβάσεις• 150 οχετοί• Τοίχοι αντιστήριξης 7.250 μ. Τι αναφέρουν οι Πρόεδροι των Επιμελητηρίων Αχαΐας και Ηλείας Με δήλωσή του ο Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Αχαΐας, Θεόδωρος Λουλούδης, για την ολοκλήρωση και παράδοση της νέας Εθνικής Οδού Πατρών – Πύργου αναφέρει: «Η ολοκλήρωση και η παράδοση της νέας Εθνικής Οδού Πατρών – Πύργου στις 4 Δεκεμβρίου αποτελεί μια ιστορική στιγμή για την Αχαΐα και τη Δυτική Ελλάδα συνολικά. Πρόκειται για ένα έργο που ενισχύει καθοριστικά την οδική ασφάλεια, μειώνει τον χρόνο μετακίνησης και δημιουργεί νέες, ουσιαστικές δυνατότητες για την ανάπτυξη της τοπικής οικονομίας, της επιχειρηματικότητας, του τουρισμού και της διασύνδεσης της περιοχής μας με την υπόλοιπη χώρα. Κυκλοφορούμε ήδη στον δρόμο Πατρών – Πύργου και αυτό μας προκαλεί πάρα πολύ μεγάλη χαρά και ασφάλεια. Όμως, αναμένουμε και την ολοκλήρωση του έργου, όταν λέμε ολοκλήρωση εννοούμε τον δυτικό άξονα της Ελλάδας, τον δρόμο δηλαδή που θα ενώνει την Πάτρα με την Καλαμάτα, αλλά και τις πολύ αναγκαίες συνδέσεις τόσο με τη Βιομηχανική Περιοχή Πατρών όσο και με το αεροδρόμιο του Αράξου και... Read More