Πρόστιμο-μαμούθ ύψους 415 εκατομμυρίων ευρώ επέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στον Οργανισμό Πληρωμών και Ελέγχου Κοινοτικών Ενισχύσεων Προσανατολισμού και Εγγυήσεων (ΟΠΕΚΕΠΕ), εξαιτίας σοβαρών παρατυπιών και ανεπαρκών ελέγχων που διαπιστώθηκαν κατά τις αγροτικές πληρωμές της περιόδου 2017-2023. Η απόφαση – σοκ, η οποία εκδόθηκε στις 11 Ιουνίου 2025 με αριθμό 2025/1147, αποτελεί ηχηρή προειδοποίηση για την ανάγκη αναμόρφωσης του συστήματος διαχείρισης των αγροτικών ενισχύσεων στην Ελλάδα.
Παραβιάσεις της κοινοτικής νομοθεσίας και αμφισβητούμενες δαπάνες
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι έλεγχοι του ΟΠΕΚΕΠΕ κρίθηκαν ως ανεπαρκείς και μη συμμορφούμενοι με τους κανονισμούς (ΕΕ) 1306/2013 και 2021/2116. Ως αποτέλεσμα, σημαντικό μέρος των αγροτικών δαπανών που δηλώθηκαν από την Ελλάδα θεωρείται μη επιλέξιμο για συγχρηματοδότηση από τα κοινοτικά ταμεία (ΕΓΤΕ και ΕΓΤΑΑ).
Το μεγαλύτερο μέρος του προστίμου, ήτοι 392 εκατ. ευρώ, αφορά παρατυπίες στις αποσυνδεδεμένες άμεσες ενισχύσεις και στην προαιρετική συνδεδεμένη στήριξη, ενώ περίπου 23 εκατ. ευρώ σχετίζονται με τη μη τήρηση των κανόνων πολλαπλής συμμόρφωσης σε θέματα περιβάλλοντος και ασφάλειας αγροτών και ζώων.
«Ευνοϊκό περιβάλλον για απάτες» – τα βοσκοτόπια χωρίς ζώα
Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αφορά την ύπαρξη δομικών αδυναμιών στο σύστημα ελέγχου, το οποίο –όπως χαρακτηριστικά σημειώνεται– «δημιούργησε ευνοϊκό περιβάλλον για απάτες, όπως η καταχώριση βοσκοτόπων χωρίς την ύπαρξη ζώων». Παράλληλα, υπογραμμίζεται ότι η επί σειρά ετών μονομερής συνεργασία του ΟΠΕΚΕΠΕ με έναν μόνο τεχνικό σύμβουλο έχει δημιουργήσει ένα αναποτελεσματικό και ελλιπώς ελεγχόμενο πλαίσιο λειτουργίας.
Καθυστερήσεις και παθογένειες στο ΟΣΔΕ
Επιπλέον, πρώην στέλεχος του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, μιλώντας στον Οικονομικό Ταχυδρόμο, επισημαίνει ότι «μία από τις χρόνιες παθογένειες είναι η καθυστερημένη έναρξη της υποβολής των δηλώσεων ΟΣΔΕ, κάτι που επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο και φέτος ακόμα περισσότερο». Το 2024 η διαδικασία ξεκίνησε με καθυστέρηση, ενώ το 2025 δεν έχει καν αρχίσει, γεγονός που ουσιαστικά υπονομεύει την αξιοπιστία και την εγκυρότητα των προβλεπόμενων ελέγχων. Αυτό προσφέρει –σύμφωνα με την ίδια πηγή– το «πάτημα» στην Κομισιόν να αμφισβητεί τη λειτουργικότητα του ελληνικού ελεγκτικού μηχανισμού.
Τι έρχεται το 2024-2025;
Το ερώτημα που πλέον τίθεται επιτακτικά είναι: αν το πρόστιμο των 415 εκατ. ευρώ χαρακτηρίζεται ήδη ως «τσουχτερό», τι αναμένεται για τις ακόμη πιο προβληματικές χρονιές 2024 και 2025; Οι πρώτες ενδείξεις κάθε άλλο παρά αισιόδοξες είναι, ενώ και ο σχεδιασμός για βελτίωση του ελεγκτικού συστήματος εμφανίζει σημαντικά κενά και καθυστερήσεις.
Ευρωπαϊκή καμπάνα και σε άλλες χώρες – αλλά η Ελλάδα πρωταγωνιστεί
Αξίζει να σημειωθεί ότι με την ίδια απόφαση επιβλήθηκαν πρόστιμα και σε άλλα κράτη-μέλη, όπως η Βουλγαρία, η Γαλλία, η Ισπανία και η Ολλανδία. Ωστόσο, το ύψος του προστίμου που καλείται να πληρώσει η Ελλάδα είναι από τα υψηλότερα, γεγονός που δείχνει και τη σοβαρότητα των προβλημάτων.
Συμπεράσματα και ευθύνες
Η υπόθεση αυτή αναδεικνύει με τον πιο σαφή τρόπο την ανάγκη ριζικών αλλαγών στον τρόπο λειτουργίας του ΟΠΕΚΕΠΕ, στη διαδικασία των ΟΣΔΕ, αλλά και στον γενικότερο μηχανισμό διαχείρισης των κοινοτικών κονδυλίων στον αγροτικό τομέα. Η περιφέρεια, που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις αγροτικές ενισχύσεις, είναι άμεσα εκτεθειμένη στις συνέπειες αυτών των διοικητικών αδυναμιών.
Το διακύβευμα πλέον δεν είναι μόνο οικονομικό, αλλά βαθιά θεσμικό και αναπτυξιακό.
