Καθώς η χώρα εισέρχεται σε μια ακόμη χειμερινή περίοδο με αυξημένες αβεβαιότητες, τα Τοπικά Επιχειρησιακά Συντονιστικά Όργανα Πολιτικής Προστασίας (ΤΕΣΟΠΠ) συνεδριάζουν σε όλη την Ελλάδα, καταρτίζοντας σχέδια και δηλώνοντας την επιχειρησιακή τους ετοιμότητα. Το παράδειγμα του Δήμου Ερυμάνθου είναι χαρακτηριστικό: με πλήρη συμμετοχή όλων των εμπλεκομένων υπηρεσιών, εγκρίσεις σχεδίων, προμήθεια υλικών και σαφή κατανομή ρόλων, ο Δήμος παρουσιάζει μια συγκροτημένη προετοιμασία για χιονοπτώσεις, παγετό και ακραία φαινόμενα. (Δείτε την ανακοίνωση του Δήμου Ερυμάνθου) Η τοπική κινητοποίηση είναι αναμφίβολα θετική. Είναι υγεία για ένα κράτος να βλέπει τους δήμους ενεργούς, σε εγρήγορση και συντονισμένους, όπως ορίζει ο νόμος και επιβάλλουν οι συνθήκες. Όμως, όσο κι αν αυτές οι συνεδριάσεις είναι αναγκαίες, πλέον δεν είναι αρκετές. Γιατί; Διότι η κλιματική κρίση και οι πολλαπλές κρίσεις που τη συνοδεύουν (ενεργειακές, δημογραφικές, οικονομικές, περιβαλλοντικές) δημιουργούν ένα υπόβαθρο κινδύνων που δεν αντιμετωπίζεται μόνο «κατά δήμο». Χρειάζεται κάτι παραπάνω από την τυπική λειτουργία των τοπικών οργάνων Πολιτικής Προστασίας. Το πρόβλημα δεν είναι τοπικό· είναι διαδημοτικό, περιφερειακό, εθνικό Η σύγχρονη πραγματικότητα δείχνει ότι τα φυσικά φαινόμενα δεν γνωρίζουν σύνορα. Μια πυρκαγιά, μια πλημμύρα ή μια χιονόπτωση δεν σταματούν στα όρια ενός δήμου. Δεν αντιμετωπίζονται μεμονωμένα και δεν εξασθενούν χωρίς συντονισμό. Αυτό ακριβώς αναδείχτηκε και στο 28ο Forum Ανάπτυξης, στην ενότητα με θέμα «Ανθεκτικότητα απέναντι στις Φυσικές Καταστροφές – Διαδημοτικές Συνεργασίες». Για πρώτη φορά, δήμαρχοι, επιστήμονες, πανεπιστημιακοί και στελέχη της Περιφέρειας συζήτησαν ανοιχτά την ανάγκη για μια νέα αρχιτεκτονική συνεργασιών. Ο Αναπληρωτής Περιφερειάρχης Δυτικής Ελλάδας, Χαράλαμπος Μπονάνος, έθεσε τον τόνο: «Η συνεργασία είναι το διαβατήριο για την αντιμετώπιση απρόβλεπτων φαινομένων». Και συνέχισε με ένα καθοριστικό σημείο: δεν γίνεται να πέφτει το βάρος της πρόληψης στους δήμους χωρίς πόρους και χωρίς ξεκάθαρες αρμοδιότητες, γιατί αυτό «δεν περιποιεί τιμή σε ένα δυτικό κράτος». Το Πανεπιστήμιο Πατρών, μέσω των καθηγητών Παναγιώτη Δημόπουλου και Ανδρέα Καζαντζίδη, ανέδειξε ότι η κλιματική κρίση πλέον απαιτεί: επιστημονική γνώση, νέα μοντέλα πρόγνωσης και διάγνωσης κινδύνων, συνεργασία που υπερβαίνει τα διοικητικά όρια. Από την πλευρά του, ο Δήμαρχος Καλαβρύτων και Πρόεδρος της ΠΕΔ Δυτικής Ελλάδας, Θανάσης Παπαδόπουλος, υπενθύμισε την πιο σκληρή αλήθεια: «Με ψίχουλα στην αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να εφαρμοστεί πολιτική πρόληψης». Ειδικά όταν μιλάμε για τεράστιους κινδύνους, όπως τα χιλιάδες νεκρά και ξερά έλατα που αποτελούν μια ωρολογιακή βόμβα για τις ορεινές κοινότητες της περιοχής. Ο Δήμαρχος Πατρέων, Κώστας Πελετίδης, έθεσε το ζήτημα της αργοπορημένης αποκατάστασης των ζημιών και της ελλιπούς χρηματοδότησης των δήμων, ενώ ο Δήμαρχος Δυτικής Αχαΐας, Γρηγόρης Αλεξόπουλος, μίλησε για την ανάγκη μιας νέας πολιτικής κουλτούρας συνεργασιών: «Πρόληψη χωρίς χρηματοδότηση είναι κενό σύνθημα. Συνεργασία χωρίς συντονισμό είναι επικοινωνιακό τέχνασμα». Η τοπική ετοιμότητα, όσο και αν είναι απαραίτητη, δεν είναι αρκετή Το ΤΕΣΟΠΠ Ερυμάνθου απέδειξε ότι ένας δήμος μπορεί να είναι έτοιμος. Όμως, η αποτελεσματικότητα των τοπικών σχεδίων κρίνεται από τις συνέργειες με τους όμορους δήμους, την Περιφέρεια και το Κράτος. Η κλιματική κρίση απαιτεί: ενιαίο σύστημα πρόληψης και απόκρισης, σταθερή χρηματοδότηση και όχι περιστασιακά κονδύλια, διαδημοτικές συμμαχίες με επιχειρησιακή διάσταση, επιστημονική υποστήριξη από τα πανεπιστήμια, πολιτική προστασία που λειτουργεί σε πραγματικό χρόνο, ενίσχυση προσωπικού και εξοπλισμού, εκπαίδευση της κοινωνίας. Όπως εύστοχα είπε ο Δήμαρχος Ερυμάνθου, Θεόδωρος Μπαρής: «Η ανθεκτικότητα είναι κυρίως κουλτούρα». Και η κουλτούρα αυτή δεν χτίζεται με μια συνεδρίαση–χτίζεται με μια νέα αντίληψη για το πώς προλαμβάνουμε και πώς προστατεύουμε. Το μέλλον απαιτεί μια νέα «αρχιτεκτονική» Πολιτικής Προστασίας Η Ελλάδα έχει φτάσει σε ένα σημείο που πρέπει να αποφασίσει: Θα παραμείνει σε ένα μοντέλο κατακερματισμένων αρμοδιοτήτων και υποχρηματοδοτημένων δήμων; Ή θα οικοδομήσει ένα σύγχρονο σύστημα ανθεκτικότητας, όπου οι δήμοι δεν θα έχουν μόνο υποχρεώσεις, αλλά και πόρους, ρόλο και δύναμη; Η απάντηση είναι κρίσιμη – όχι για τις υπηρεσίες, αλλά για τους πολίτες. Για τις ζωές τους. Για τις περιουσίες τους. Για τις τοπικές οικονομίες που πλήττονται κάθε φορά που ένα ακραίο φαινόμενο βρίσκει μια κοινότητα απροετοίμαστη. Και γι’ αυτό η δημόσια συζήτηση που άνοιξε στο 28ο Forum Ανάπτυξης δεν πρέπει να μείνει στα λόγια. Πρέπει να γίνει ο οδικός χάρτης μιας νέας εποχής για την Πολιτική Προστασία της χώρας. Συμπέρασμα: Η κλιματική κρίση δεν περιμένει – ούτε πρέπει να περιμένουμε Τα ΤΕΣΟΠΠ όπως αυτό του Δήμου Ερυμάνθου επιτελούν σημαντικό έργο. Αλλά το βουνό των κινδύνων που έχουμε μπροστά μας απαιτεί κάτι μεγαλύτερο: μια νέα περιφερειακή και διαδημοτική συμμαχία ανθεκτικότητας, μια πραγματική επένδυση στην πρόληψη και μια βαθιά πολιτική αναθεώρηση της Πολιτικής Προστασίας. Γιατί, στο τέλος, το δίλημμα είναι απλό: ή θα ανεβάσουμε το επίπεδο της προστασίας στο ύψος της κρίσης, ή η κρίση θα συνεχίσει να μας βρίσκει μικρούς.
