Του Γιώργου Ηλιόπουλου Μια από τις σημαντικότερες αλλαγές των τελευταίων δεκαετιών στο ελληνικό Κληρονομικό Δίκαιο βρίσκεται πλέον σε ισχύ, καθώς από τις 16 Σεπτεμβρίου, οπότε ξεκίνησε το νέο δικαστικό έτος άλλαξε όλο το πλαίσιο του Αστικού Κώδικα. Η μεταρρύθμιση έρχεται μετά από περίπου οκτώ δεκαετίες εφαρμογής του προηγούμενου βασικού θεσμικού πλαισίου και επιχειρεί να προσαρμόσει τους κανόνες στις σημερινές κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες. Βασικός στόχος της είναι ο εκσυγχρονισμός του Κληρονομικού Δικαίου και η προσαρμογή του στις σύγχρονες οικονομικές και κοινωνικές ανάγκες. Το νέο πλαίσιο αναμορφώνει μεταξύ άλλων την εξ αδιαθέτου κληρονομική διαδοχή, τη νόμιμη μοίρα, τις διαθήκες, τη διαχείριση της κληρονομίας και σειρά διαδικασιών που συνδέονται με την κληρονομική διαδοχή. Τι αλλάζει στις διαθήκες Οι αλλαγές δεν αφορούν μόνο τις οικογενειακές σχέσεις και τη σύνταξη μιας διαθήκης. Αγγίζουν ζητήματα που ενδιαφέρουν άμεσα ιδιοκτήτες ακινήτων, επαγγελματίες, επιχειρηματίες, μετόχους και εταίρους εταιρειών, αλλά και όσους έχουν δημιουργήσει περιουσία την οποία θέλουν να μεταβιβάσουν με συγκεκριμένο τρόπο στην επόμενη γενιά. Μέχρι σήμερα, η διαθήκη αποτελούσε το βασικό εργαλείο με το οποίο ένας πολίτης μπορούσε να καθορίσει τη μεταθανάτια τύχη της περιουσίας του, μέσα φυσικά στα όρια που έθετε ο νόμος. Το νέο πλαίσιο διευρύνει τα διαθέσιμα εργαλεία και επιδιώκει να δώσει μεγαλύτερη δυνατότητα στον κληρονομούμενο να οργανώσει εκ των προτέρων τη διαδοχή του. Ο Ν. 5303/2026 περιλαμβάνει ειδικές ρυθμίσεις για την αρμοδιότητα και τη διαδικασία κήρυξης ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας, καθώς και για τη διαδικασία δημοσίευσης κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου. Παράλληλα, προβλέπονται μεταβατικοί κανόνες για ιδιόγραφες διαθήκες που δεν είχαν δημοσιευθεί κατά την έναρξη ισχύος των νέων διατάξεων. Αυτό σημαίνει ότι η μετάβαση από το παλαιό στο νέο σύστημα δεν είναι ενιαία για όλες τις περιπτώσεις. Η ημερομηνία θανάτου, η ύπαρξη ή όχι διαθήκης, το στάδιο στο οποίο βρίσκεται μια κληρονομική υπόθεση και το αν έχουν κινηθεί δικαστικές διαδικασίες μπορούν να επηρεάσουν το ποιο καθεστώς εφαρμόζεται. «Οι ιδιόγραφες διαθήκες δεν καταργήθηκαν. Κρίθηκε ότι δεν μπορεί ο καθένας, όταν θέλει να συντάξει διαθήκη, να πάει σε συμβολαιογράφο. Μιλάμε για ευάλωτα άτομα, για τα οποία είναι δύσκολο να μπορέσουν να ολοκληρώσουν τη διαδικασία παρουσία συμβολαιογράφου. Πλέον, μια ιδιόγραφη διαθήκη τη συντάσσει και την αποθηκεύει. Απλώς απλοποιήθηκαν οι διαδικασίες, ώστε οι ιδιόγραφες διαθήκες να θεωρούνται ότι παράγουν ουσιαστικά αποτελέσματα και να είναι έγκυρες», αναφέρει στον «Σ.Ε.» ο Αθανάσιος Ζούπας, πρώην πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Πατρών και μέλος της Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής που συνέταξε τις συγκεκριμένες αλλαγές. Το μεγάλο ζήτημα των χρεών Ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα κάθε κληρονομικής διαδοχής είναι το παθητικό της κληρονομίας. Η ύπαρξη ακινήτων ή καταθέσεων δεν σημαίνει αυτομάτως ότι μια κληρονομία είναι οικονομικά επωφελής. Μπορεί να υπάρχουν οφειλές προς το Δημόσιο, ασφαλιστικές υποχρεώσεις, τραπεζικά δάνεια ή άλλες απαιτήσεις τρίτων. Για τον λόγο αυτό, η ενημέρωση του κληρονόμου σχετικά με το ενεργητικό και το παθητικό της κληρονομίας αποκτά ιδιαίτερη σημασία. «Πολλοί κληρονόμοι δεν κληρονομούσαν ενεργητικό αλλά παθητικό, καθώς ο αποβιώσας είχε πολλά χρέη. Υπήρχε η δυνατότητα αποποίησης ή αποδοχής επ’ ωφελεία της απογραφής. Κρίθηκε ότι αυτά παρείχαν ανεπαρκή στήριξη στους κληρονόμους. Κάποιοι έχαναν την τετράμηνη διορία της αποποίησης κ.λπ. Επίσης, εισέρχονταν κληρονόμοι δεύτερης τάξης, οι οποίοι μπορεί να μην ήξεραν καν ότι κληρονομούσαν. Έπρεπε, για να κληρονομήσουν ουσιαστικά, να πληρώσουν. Φανταστείτε ξαδέρφια στην Αυστραλία ή σε μια απομακρυσμένη περιοχή. Έπρεπε να πληρώσουν τα χρέη του θανόντος συγγενή τους και αυτό έπρεπε με κάποιον τρόπο να τακτοποιηθεί. Αντιμετωπίστηκε το ζήτημα με τρόπο ώστε οι κληρονόμοι να ευθύνονται μέχρι το ύψος της κληρονομιάς και της περιουσίας και να μην ευθύνονται, κυρίως, με τη δική τους περιουσία και να πληροφορούνται το ύψος των χρεών. Παλαιότερα, ένας δανειστής, όταν ο οφειλέτης πέθαινε, είχε πλεονεκτικότερη θέση. Μπορούσε να διεκδικήσει και την περιουσία του οφειλέτη και του κληρονόμου. Τώρα, ο δανειστής θα λάβει συγκεκριμένο ποσό, όσο το ύψος της περιουσίας που αφήνει ο θανών», αναφέρει ο κ. Ζούπας. Κατά τον ίδιο, εκείνο που είναι σημαντικό είναι ότι δεν κινδυνεύει η περιουσία του κληρονόμου με αποτέλεσμα πολλά σπίτια μέχρι σήμερα να είναι κενά γιατί ουδείς ενδιαφέρθηκε να τα αποκτήσει. Το ίδιο συμβαίνει και με μια πλειάδα ακινήτων, που δεν τα αναζητά κανείς. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης έχει ήδη ανακοινώσει νέο πλαίσιο για την ταχύτερη και πληρέστερη ενημέρωση των κληρονόμων σχετικά με την περιουσιακή κατάσταση του αποβιώσαντος, με πρόβλεψη για ψηφιακά εργαλεία και συγκέντρωση στοιχείων από διαφορετικές πηγές. Στα στοιχεία που προβλέπεται να μπορούν να αποτυπώνονται περιλαμβάνονται ακίνητα, τραπεζικοί λογαριασμοί, επενδυτικά προϊόντα και εταιρικά μερίδια, αλλά και οφειλές προς το Δημόσιο, ασφαλιστικά ταμεία και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Μέχρι σήμερα εκείνο που γινόταν ήταν εκκαθάριση, η οποία ήταν πολύ χρονοβόρα και κοστοβόρα, όπως είχε φανεί μέχρι σήμερα στην πράξη. Τι γίνεται με τη νόμιμη μοίρα Ένα από τα κεντρικά ζητήματα του νέου Κληρονομικού Δικαίου είναι η νόμιμη μοίρα, δηλαδή η προστατευόμενη από τον νόμο μερίδα συγκεκριμένων συγγενών. Η μεταρρύθμιση επανακαθορίζει το σχετικό πλαίσιο και συνδέεται με ευρύτερη αναμόρφωση της εξ αδιαθέτου διαδοχής και των δικαιωμάτων των νόμιμων μεριδούχων. Το ζήτημα έχει ιδιαίτερη πρακτική σημασία όταν υπάρχει μεγάλη περιουσία και ο διαθέτης επιθυμεί να κατευθύνει συγκεκριμένα περιουσιακά στοιχεία σε συγκεκριμένα πρόσωπα. Για παράδειγμα, σε μια οικογένεια μπορεί να υπάρχουν ταυτόχρονα κατοικίες, αγροτεμάχια, επαγγελματικά ακίνητα και συμμετοχές σε επιχειρήσεις. Ο τρόπος με τον οποίο αυτά θα μεταβιβαστούν μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο τις σχέσεις μεταξύ των κληρονόμων αλλά και τη λειτουργία μιας επιχείρησης. «Θα μπορούσε ο γιος να κάνει μια αγωγή και να διεκδικήσει το δικό του μερίδιο, εφόσον είχε παραλειφθεί από την κληρονομία. Μέχρι πρότινος, όταν εμφανιζόταν ένας κληρονόμος και διεκδικούσε το μερίδιό του, ουσιαστικά πάγωνε η όλη διαδικασία. Τώρα αυτό θεραπεύεται, γιατί η νόμιμη μοίρα δεν είναι εμπράγματη αξίωση αλλά ενοχική αξίωση. Η νόμιμη μοίρα υπολογίζεται ως ένα συγκεκριμένο ποσό, το οποίο και διεκδικείται από τον κληρονόμο» αναφέρει ο κ. Ζούπας. Η έννοια της ενοχικής αξίωσης σημαίνει, με απλά λόγια, ότι ο κληρονόμος δεν διεκδικεί συγκεκριμένο ακίνητο ή συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο, αλλά ένα χρηματικό ποσό που αντιστοιχεί στη νόμιμη μοίρα του. Η έννοια των κληρονομικών συμβάσεων και οι αλλαγές που επιφέρει Κατά τον κ. Ζούπα, σημαντική είναι η έννοια των κληρονομικών συμβάσεων. «Έστω ότι ένας πατέρας έχει δύο παιδιά και διαχειρίζεται αυτός την περιουσία του. Εφόσον ένα από τα παιδιά του ασχολείται... Read More
